Στις 6 Σεπτεμβρίου στο κρατίδιο της Σαξονίας-‘Ανχαλτ η Εναλλακτική για τη Γερμανία θα μπορούσε να κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στο τοπικό κοινοβούλιο. Διαβάζοντας το πολιτιστικό πρόγραμμα του κόμματος, μουσεία, θέατρα και πολιτιστικοί φορείς εκφράζουν φόβους ότι η καλλιτεχνική ελευθερία θα μπορούσε να περισταλεί.
Σύμφωνα με την AfD, καλλιτέχνες και πολιτιστικοί φορείς θα πρέπει να υπογράφουν δήλωση ότι δεν περιφρονούν τη Γερμανία και τον πολιτισμό της, εάν θέλουν να λάβουν κρατική επιχορήγηση, από την οποία εξαρτώνται πολλοί οργανισμοί. Χωρίς να δίνει σαφή ορισμό, το κόμμα θεωρεί “ασέβεια” προς τον γερμανικό πολιτισμό αυτό που αποκαλεί “αντιγερμανική τέχνη”.
“Αντιγερμανική τέχνη είναι αυτή που δεν θέλει να είναι γερμανική” απάντησε σε σχετική ερώτηση ο Χανς-Τόμας Τιλσνάιντερ, εκπρόσωπος της AfD σε θέματα πολιτισμού στο κρατίδιο. Ως παράδειγμα ανέφερε απροσδιόριστα μια κλασική γερμανική όπερα που είχε δει πριν χρόνια, με τον σύγχρονο σκηνοθέτη της, να την προσεγγίζει από “φεμινιστικό πρίσμα αποδόμησης”. Για τον Τιλσνάιντερ αυτό αποτελεί “αντιγερμανική τέχνη”. Για τον ίδιο, τέτοιες προσεγγίσεις δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από κρατικό χρήμα.
Το Bauhaus στο στόχαστρο όπως το 1930
Στο στόχαστρο της ΑfD βρίσκεται όμως και το ιστορικό αρχιτεκτονικό κίνημα του Bauhaus, που άκμασε μετά το 1919 και ως σχολή αναγκάστηκε να βάλει λουκέτο την περίοδο του Εθνικοσιαλισμού. Για τους ναζί το Βauhaus ήταν επίσης “αντιγερμανικό”. Μέχρι σήμερα πάντως η επιρροή αυτού του εμβληματικού κινήματος είναι εμφανής στην αρχιτεκτονική και τα εικαστικά, ενώ θεωρείται ένα από τα βασικά κινήματα της αρχιτεχτονικής του 20ού αιώνα, ταυτισμένο με την πρωτοπορία.
Για την AfD η φιλοσοφία του Bauhaus είναι υπερβολικά μοντέρνα, παγκοσμιοποιημένη και μακριά από την πατριωτική αισθητική και ταυτότητα. Η Μπάρμπαρα Στάινερ, διευθύντρια του Ιδρύματος Βauhaus ανέφερε στην DW: “Η κριτική της AfD στο Bauhaus αναπαράγει επιχειρήματα που ακούγονταν 100 χρόνια πριν. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι παραπλήσια”.
Η AfD Σαξονίας-Άνχαλτ χαρακτηρίζει το Βauhaus ως “μια αμφιλεγόμενη Σχολή Αρχιτεκτονικής”, επικρίνοντας τη νυν κυβέρνηση ότι την υπερπροβάλλει, όπως και τη “νεωτερικότητα”.
“Deutsch denken”
H ΑfD θέλει να επαναφέρει στο επίκεντρο τον γερμανικό τρόπο σκέψεις και θέασης του κόσμου, όπως διατείνεται. “Deutsch denken” ή αλλιώς “να σκέφτεσαι γερμανικά”, είναι το μότο της, ρίχνοντας βάρος σε ιστορικές φιγούρες όπως ο Όττο φον Μπίσμαρκ, ο Μαρτίνος Λούθηρος, ο Φρίντριχ Νίτσε.
Η ΑfD την ίδια ώρα απορρίπτει κατηγορηματικά συγκρίσεις με το ναζιστικό καθεστώς και τον Αδόλφο Χίτλερ. Ωστόσο στο πολιτιστικό της πρόγραμμα χρησιμοποιεί γλωσσικά στοιχεία που απαντώνται στη χιτλερική προπαγάνδα, υποβαθμίζει τις ναζιστικές θηριωδίες, θέτει υπό αμφισβήτηση την κουλτούρα της μνήμης και χρησιμοποιεί όρους ιστορικά φορτισμένους. Η Στάινερ σημειώνει ότι το σύνθημα “deutsch denken” παραπέμπει σε ομιλία που είχε εκφωνήσει ο Χίτλερ το 1938, γνωστή ως “Ομιλία του Ράιχενμπεργκ”.
“Φοβόμαστε”
Όμως δεν είναι μόνο η κληρονομιά του Bauhaus που κινδυνεύει. “Ως άνθρωποι του πολιτισμού, καλλιτέχνες και δημιουργοί, μπορούμε να πούμε ότι πλέον φοβόμαστε πραγματικά” λέει στην DW η Άνεγκρετ Λάαμπς, επικεφαλής του Μουσείου Τέχνης του Μαγδεμβούργου. Μάλιστα λέει ότι η τέχνη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη στήριξη του κράτους και χωρίς χρηματοδότηση. Όπως επισημαίνει, η σύνδεση της χρηματοδότησης της τέχνης με την αυθαίρετη έννοια της “γερμανικής τέχνης” ισοδυναμεί με το τέλος του πολιτισμού. “Αν δούμε τη μεγάλη εικόνα, καταλαβαίνουμε ότι η τέχνη και ο πολιτισμός ήταν ελεύθερα επί αιώνες, δεν γνώριζαν σύνορα. Όπου επιβάλλονται εθνικά σύνορα, παύουν να υπάρχουν τέχνη και πολιτισμός που να αξίζουν αυτά τα ονόματα”.
Όσο για τη μνήμη του Ολοκαυτώματος, το πρόγραμμα της AfD χαρακτηρίζει την κουλτούρα μνήμης ως “διαιώνιση ενός ενοχικού συμπλέγματος” που εμποδίζει τη διαμόρφωση “εθνικής ταυτότητας”. Η Ζαμπίνε Σραμ, διευθύντρια του Θεάτρου Μαριονέτας Μαγδεμβούργου, θεωρεί θλιβερό το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν αντλούμε συμπεράσματα από τη σύνθετη ιστορία Η ίδια ασχολείται εδώ και τριάντα χρόνια με θέματα που σχετίζονται με τα ναζιστικά εγκλήματα και τη διαχείρισή τους μεταπολεμικά. “Ήταν πάντα σημαντικό για μένα να αφηγούμαι ιστορίες που αγγίζουν ακριβώς αυτό το ζήτημα: τον εθνικοσοσιαλισμό, το πώς ξεκινά και πώς τα διάφορα στοιχεία του συνδέονται μεταξύ τους”, λέει. Για την ίδια η λύση είναι μια: αντίσταση μέσω της τέχνης και, γενικά, αντίσταση έγκαιρα, πριν να είναι αργά.
