Το επόμενο κύμα κόκκινων δανείων, εάν τελικά εκδηλωθεί, δεν θα ξεκινήσει από τους γνωστούς στρατηγικούς κακοπληρωτές ούτε από τις παλιές οφειλές που έχουν μεταφερθεί στους servicers. Τα στοιχεία δείχνουν ότι θα προέλθει από δανειολήπτες που μέχρι σήμερα πληρώνουν κανονικά, αλλά βλέπουν τη δόση, το ενεργειακό κόστος και τις καθημερινές δαπάνες να αυξάνονται ταυτόχρονα.
Αυτό είναι το νέο μέτωπο που ανοίγει για τράπεζες, εταιρείες διαχείρισης και οικονομικό επιτελείο μετά τη δεύτερη αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ μέσα στο 2026. Η απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου ανεβάζει το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,50%, προσθέτοντας άλλες 25 μονάδες βάσης στην αύξηση του Ιουνίου. Μέσα σε τρεις μήνες, το κόστος του χρήματος έχει αυξηθεί κατά μισή ποσοστιαία μονάδα, ενώ στην αγορά παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μίας ακόμη κίνησης έως το τέλος του έτους.
Οι ελληνικές τράπεζες μπαίνουν στη νέα περίοδο από πολύ ισχυρότερη θέση σε σχέση με το παρελθόν. Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων των τεσσάρων συστημικών ομίλων βρίσκεται κάτω από το 4%, κοντά πλέον στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι ισολογισμοί έχουν καθαρίσει, οι προβλέψεις είναι ενισχυμένες και η κερδοφορία παραμένει υψηλή.
Η εικόνα αυτή, όμως, αποτυπώνει κυρίως όσα έχουν ήδη συμβεί. Το ερώτημα για το επόμενο διάστημα είναι όμως πόσα από τα ενήμερα δάνεια αρχίζουν να εμφανίζουν ενδείξεις αδυναμίας εξυπηρέτησης.
Η δεξαμενή των 12,6 δισ. ευρώ
Το πρώτο σημείο στο οποίο στρέφεται η προσοχή είναι τα δάνεια που δεν έχουν ακόμη χαρακτηριστεί κόκκινα, αλλά η τράπεζα θεωρεί ότι ο πιστωτικός τους κίνδυνος έχει αυξηθεί σημαντικά. Σε αυτή την κατηγορία μπορεί να βρεθεί ένας δανειολήπτης επειδή εμφάνισε τις πρώτες καθυστερήσεις, χρειάστηκε ρύθμιση ή παρουσίασε επιδείνωση στο εισόδημα και στις οικονομικές του προοπτικές. Μπορεί, δηλαδή, να συνεχίζει να πληρώνει τη δόση του και παρ’ όλα αυτά το δάνειό του να έχει ήδη περάσει στη ζώνη αυξημένης επιτήρησης.
Στο τέλος του 2025, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, τα δάνεια σε αυτή την κατηγορία είναι περίπου 12,57 δισ. ευρώ και αντιστοιχούσαν στο 6,6% των συνολικών δανειακών ανοιγμάτων.
Το ποσοστό είχε μειωθεί από 7,4% έναν χρόνο νωρίτερα και παρέμενε χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Δεν υπάρχει, επομένως, καταγεγραμμένη έκρηξη νέων επισφαλειών. Υπάρχει όμως μια σημαντική δεξαμενή δανείων που μπορεί να αντιδράσει πολύ γρηγορότερα εάν η αύξηση των επιτοκίων συνδυαστεί με παρατεταμένη ενεργειακή ακρίβεια και απώλεια διαθέσιμου εισοδήματος.
Το πρώτο καμπανάκι δεν θα είναι απαραίτητα μια θεαματική αύξηση των κόκκινων δανείων, αλλά η μετακίνηση περισσότερων ενήμερων συμβάσεων στην πρώτη ζώνη κινδύνου και η εμφάνιση καθυστερήσεων λίγων ημερών ή ενός μήνα.
Οι κίνδυνοι
Τα στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, με τις αυξήσεις της ΕΚΤ να περνούν μέσω του Euribor και των υπόλοιπων επιτοκίων αναφοράς στις δόσεις, με διαφορετική ταχύτητα ανάλογα με τους όρους και την ημερομηνία αναπροσαρμογής κάθε σύμβασης.
Τον Ιούλιο του 2026, πριν περάσει η τελευταία απόφαση της ΕΚΤ,, το μέσο επιτόκιο των νέων στεγαστικών με κυμαινόμενη χρέωση είχε διαμορφωθεί στο 3,53%. Για ένα δάνειο με υπόλοιπο 100.000 ευρώ και διάρκεια 20 ετών, η αύξηση του επιτοκίου από το 4% στο 4,25% προσθέτει περίπου 13 ευρώ στη μηνιαία δόση. Εάν περάσει ολόκληρη η αύξηση των 0,50 μονάδων, η επιβάρυνση φτάνει περίπου τα 27 ευρώ τον μήνα ή τα 320 ευρώ τον χρόνο.
Σε υπόλοιπο 150.000 ευρώ, η πρόσθετη δαπάνη πλησιάζει τα 40 ευρώ τον μήνα. Το ποσό από μόνο του μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμο. Προστίθεται, ωστόσο, σε ακριβότερα καύσιμα, υψηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και πληθωρισμό που πιέζει ξανά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά νοικοκυριά που είχαν ήδη φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους κατά τον προηγούμενο κύκλο αυξήσεων. Ιδιαίτερα όσα διαθέτουν περιορισμένες καταθέσεις, υψηλή σχέση δόσης προς εισόδημα ή περισσότερες από μία πιστωτικές υποχρεώσεις. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει θεσπίσει για τα νέα στεγαστικά ανώτατο δείκτη εξυπηρέτησης συνολικού χρέους προς εισόδημα 50% για τους αγοραστές πρώτης κατοικίας και 40% για τους υπόλοιπους. Τα όρια περιορίζουν τον κίνδυνο στα δάνεια που χορηγούνται σήμερα. Δεν καλύπτουν, όμως, τις παλαιότερες συμβάσεις ούτε τα νοικοκυριά των οποίων το εισόδημα έχει χάσει την αγοραστική του δύναμη.
Οι ρυθμίσεις που κινδυνεύουν
Ακόμη πιο ευαίσθητα είναι τα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί και επέστρεψαν σε καθεστώς εξυπηρέτησης, γιατί συνήθως η ρύθμιση βοηθά τον δανειολήπτη να πληρώνει μόνο επειδή μειώθηκε προσωρινά το επιτόκιο, παρατάθηκε η διάρκεια ή περιορίστηκε η δόση.
Όταν ολοκληρώνεται η περίοδος χάριτος, η ισορροπία μπορεί να ανατραπεί. Η νέα αύξηση των επιτοκίων έρχεται να δοκιμάσει ακριβώς τις περιπτώσεις νοικοκυριών που διατήρησαν τη ρύθμιση με δυσκολία και μικρές επιχειρήσεις που εξυπηρετούν το δάνειο χρησιμοποιώντας μέρος του κεφαλαίου κίνησης.
Για τις μικρές επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το νέο κόστος χρήματος έρχεται ταυτόχρονα με το ενεργειακό σοκ. Μια επιχείρηση δεν καλείται μόνο να πληρώσει μεγαλύτερη δόση, αλλά πρέπει να χρηματοδοτήσει ακριβότερα αποθέματα, μεταφορές, καύσιμα, ρεύμα και μισθοδοσία.
Το ραντάρ στρέφεται κυρίως στις μεταφορές και τα logistics, στην ενεργοβόρο μεταποίηση, στην εστίαση, στο μικρό λιανεμπόριο και στις εποχικές τουριστικές επιχειρήσεις. Κλάδοι στους οποίους η αύξηση των λειτουργικών εξόδων μπορεί να απορροφήσει γρήγορα τη ρευστότητα που προοριζόταν για την εξυπηρέτηση του δανεισμού.
Ήδη, η τελευταία έρευνα τραπεζικών χορηγήσεων της ΕΚΤ δείχνει αυστηρότερα πιστωτικά κριτήρια στην Ευρωζώνη, περισσότερες απορρίψεις αιτημάτων χρηματοδότησης και μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στην ενεργοβόρο βιομηχανία. Το πρόβλημα, συνεπώς, μπορεί να λειτουργήσει κυκλικά, όταν η επιχείρηση πιέζεται από το υψηλότερο κόστος, ζητά πρόσθετη ρευστότητα και συναντά ακριβότερους ή αυστηρότερους όρους δανεισμού.
Τα παλιά χρέη και η νέα απειλή
Η Ελλάδα εισέρχεται σε αυτή τη δοκιμασία χωρίς να έχει λύσει πλήρως το πρόβλημα του προηγούμενου κύκλου. Στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2026, οι servicers διαχειρίζονταν δάνεια ονομαστικής αξίας 79,6 δισ. ευρώ. Ανάμεσα τους βρίσκονταν στεγαστικά 25,13 δισ. ευρώ, επιχειρηματικά 27,8 δισ. και περισσότερα από 10 δισ. ευρώ δάνεια ελεύθερων επαγγελματιών, αγροτών και προσωπικών εταιρειών.
Οι τράπεζες έχουν καθαρίσει τους ισολογισμούς τους, αλλά το ιδιωτικό χρέος δεν εξαφανίστηκε, απλά μετακινήθηκε σε μεγάλο βαθμό εκτός τραπεζικού συστήματος, αφήνοντας εκατομμύρια οφειλέτες με περιορισμένη ή μηδενική πρόσβαση σε νέα χρηματοδότηση. Το επόμενο κρίσιμο στοίχημα είναι να μην προστεθεί σε αυτό το παλιό απόθεμα μια νέα γενιά δανειοληπτών που πέρασαν όλες τις προηγούμενες κρίσεις πληρώνοντας κανονικά, αλλά τώρα βλέπουν το περιθώριο ασφαλείας τους να εξαντλείται.
