Όταν το όνειρο της “χρυσής βίζας” γίνεται εφιάλτης: Στην Πορτογαλία επενδυτές προσφεύγουν στα δικαστήρια, υποστηρίζοντας ότι δεν βγάζουν άκρη με τη γραφειοκρατία.
Τουλάχιστον 250.000 ευρώ τιμάται η “χρυσή βίζα” στην Πορτογαλία. Όπως συμβαίνει και σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ελλάδα, Ιταλία, Λετονία κ.ά.), οι ενδιαφερόμενοι από τρίτες χώρες μπορούν να επενδύσουν αυτά τα χρήματα για να εξασφαλίσουν κατ’ αρχάς μία νόμιμη άδεια παραμονής – συν το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης στη Ζώνη Σένγκεν – και, μετά από κάποια χρόνια, ακόμα και την υπηκοότητα της χώρας, εάν το επιθυμούν.
Στην Πορτογαλία η “χρυσή βίζα” ισχύει από το 2012. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η κυβέρνηση της Λισαβόνας έχει αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Ίσως γιατί υποψιάζεται ότι κάποιοι από αυτούς που έσπευσαν να επωφεληθούν, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια, ήταν μέλη της ρωσικής μαφίας ή εγκληματίες από την Κίνα. Συν τοις άλλοις, η επιμονή τους να επενδύουν σε πολυτελή ακίνητα άρχισε να εκτοξεύει τις τιμές των ακινήτων σε δυσθεώρητα ύψη για τους ίδιους τους Πορτογάλους.
“Ατελείωτη αναμονή”
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Λουκ Στρεγκόφσκι, ένας 55χρονος Αμερικανός που αποφάσισε να μετοικήσει στην Πορτογαλία με τη σύζυγό του, Κέρστιν, και τις δύο κόρες τους, την Έμμυ και την Κίρα. Για να πραγματοποιήσει το όνειρό του, πούλησε το σπίτι και τα αυτοκίνητά του στην Αμερική. Επένδυσε 350.000 ευρώ (“αυτά ήταν όλα τα χρήματα που είχαμε”) για να αγοράσει σπίτι στην πόλη Σίντρα. “Θέλαμε να φύγουμε από τις ΗΠΑ” λέει ο ίδιος. “Το πολιτικό κλίμα ήταν υπερβολικά φορτισμένο και αναζητούσαμε ένα ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά μας”.
Μετά από πέντε χρόνια παραμονής στην Πορτογαλία, θα ζητούσαν άδεια διαμονής αορίστου χρόνου, αργότερα θα μπορούσαν να κάνουν τα χαρτιά τους για την απόκτηση υπηκοότητας. “Η μεγαλύτερη κόρη μου, που είναι ήδη 12 χρονών, άρχισε να ψάχνει ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, στα οποία θα μπορούσε να σπουδάσει αργότερα” λέει ο Λουκ Στρεγκόφσκι.
Όμως, τα πράγματα πήραν άλλη τροπή. Μέχρι σήμερα ο Στρεγκόφσκι δεν έχει πάρει ούτε καν την προσωρινή άδεια διαμονής, την οποία θεωρητικά θα λάμβανε εντός 90 ημερών. “Εργάζομαι στον τομέα της ηλιακής ενέργειας και υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να ταξιδεύω πολύ, για παράδειγμα στο Μόναχο, όπου γίνεται μία σημαντική έκθεση του κλάδου” επισημαίνει. “Όμως δεν μπορώ να το κάνω αυτό, γιατί χωρίς άδεια διαμονής θεωρούμαι παράνομος στην Ευρώπη”.
Αντιστοίχως καθυστερεί η άδεια διαμονής αορίστου χρόνου. Όσο για την απόκτηση υπηκοότητας, προϋποθέτει πλέον μόνιμη διαμονή 10 ετών, ενώ με τους κανονισμούς που ίσχυαν μέχρι πρότινος επιτρεπόταν μετά από έναν χρόνο. Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά; Στη Λισαβόνα άλλαξαν οι πολιτικές ισορροπίες. Τα συγκυβερνώντα κόμματα PSD και CDS, από κοινού με το ακροδεξιό Chega, αποφάσισαν την αναθεώρηση της νομοθεσίας για την υπηκοότητα, η οποία πλέον προβλέπει αναμονή δέκα ετών για όσους προέρχονται από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διοικητική προσφυγή και αποζημιώσεις;
Παρόμοιες ατυχίες αντιμετωπίζουν άλλοι 12.000 άνθρωποι που είχαν ζητήσει “χρυσή βίζα” λέει η δικηγόρος Μανταλένα Μοντέιρο, η οποία διευθύνει ένα γραφείο παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών για τους νεοαφιχθέντες. Όπως επισημαίνει, “κάποιοι αισθάνονται ότι τους εξαπατούν με την αλλαγή της νομοθεσίας και θέλουν να κινηθούν νομικά. Ήδη έχουμε συγκεντρώσει περισσότερες από 500 υπογραφές”.
Ασφαλώς το κράτος έχει κάθε δικαίωμα να τροποποιεί τη νομοθεσία περί υπηκοότητας, αυτό δεν αμφισβητείται. Πρέπει όμως να κινείται εντός του ισχύοντος νομικού πλαισίου και να εγκρίνει την παροχή βίζας μέσα σε 90 ημέρες, εφόσον αυτό προβλέπει ο νόμος, λέει η Μανταλένα Μοντέιρο. Εκτός από τη διοικητική προσφυγή, πολλοί ετοιμάζονται να ζητήσουν αποζημιώσεις, ενώ δηλώνουν ότι, αν χρειαστεί, θα προσφύγουν και σε ευρωπαϊκούς ή διεθνείς θεσμούς.
“Δεν μπορείς να αλλάζεις τους κανόνες στο μέσον του παιχνιδιού” λέει ο Αμερικανός υπήκοος Σερβέτ Τασμάν, ο οποίος το 2021 είχε επενδύσει 350.000 ευρώ για την αγορά δύο κατοικιών στην πόλη Έβορα της νότιας Πορτογαλίας. “‘Ηθελα να αποκτήσω υπηκοότητα ευρωπαϊκής χώρας, ώστε να μπορώ να εργάζομαι στην Ευρώπη στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών”, εξηγεί ο ίδιος. Με τον παλαιό νόμο θα αποκτούσε υπηκοότητα το 2028. “Τώρα πρέπει να περιμένω τουλάχιστον μέχρι το 2037. Μέσα σε μία νύχτα έχασα εννέα χρόνια. Μα τι κάνουν, ναρκωτικά παίρνουν;” διαμαρτύρεται ο Σερβέτ Τασμάν. Λέει ότι, αν μπορούσε, θα έφευγε.
“Είναι δίκαιο αυτό;”
Το πρόβλημα είναι όμως ότι δεν του επιτρέπουν να βγάλει και πάλι από τη χώρα τα χρήματα που έχει επενδύσει, πριν αποκτήσει άδεια διαμονής αορίστου χρόνου. Με τον παλαιό νόμο αυτό θα γινόταν το 2028, τώρα θα πρέπει να περιμένει μέχρι το 2030. “Είναι δικαιοσύνη αυτό;” διερωτάται. “Ακόμα και σε μία Μπανανία το αφεντικό θα έλεγε ότι αυτό δεν είναι δίκαιο”.
Διαφορετική άποψη έχει ο αρμόδιος υφυπουργός Ρούι Αρμίντο ντε Φρέιτας. Όπως αναφέρει, η αλλαγή του νόμου περί υπηκοότητας δεν έχει σχέση με τη “χρυσή βίζα”, ενώ με την επιμήκυνση του χρόνου αναμονής για την πολιτογράφηση η Πορτογαλία απλώς προσαρμόζεται στα ευρωπαϊκά δεδομένα. Εάν δημιουργούνται λανθασμένες προσδοκίες, αυτό συνέβη από τις εταιρείες που προωθούν τη “χρυσή βίζα”, υποστηρίζει ο ντε Φρέιτας.
Αυτό δεν ισχύει, αντιτείνει η δικηγόρος Τζίλντα Περέιρα, που διευθύνει και η ίδια μία τέτοια εταιρεία. “Η πορτογαλική κυβέρνηση διαφήμιζε την απόκτηση “χρυσής βίζας” με πλακάτ που είχε αναρτήσει σε προξενεία της στο εξωτερικό”, λέει. “Σήμερα τα πλακάτ έχουν εξαφανιστεί και η κυβέρνηση θέλει να ρίξει τις ευθύνες σε εμάς”.
Για τον αρμόδιο υφυπουργό, πάντως, αλλού εντοπίζονται οι ευθύνες: “Η προηγούμενη κυβέρνηση μας κληροδότησε πάνω από ένα εκατομμύριο αιτήσεις για “χρυσή βίζα”. Έχουμε ήδη επεξεργαστεί το 98% και από εδώ και πέρα θα ασχοληθούμε και με τις υπόλοιπες αιτήσεις”. Όσο για τη μη τήρηση της προθεσμίας που προβλέπει ο νόμος, ο υφυπουργός υποστηρίζει ότι “πρέπει αναγκαστικά να δουλέψουμε με τα μέσα που διαθέτουμε. Όμως τα μέσα αυτά είναι περιορισμένα και, όπως συμβαίνει στη ζωή, πρέπει να βάλουμε κάποιες προτεραιότητες”.
Σε τελική ανάλυση, το πορτογαλικό Δημόσιο μάλλον δεν χρειάζεται να φοβάται τα ένδικα μέσα. Στην Πορτογαλία τα δικαστήρια εργάζονται (τουλάχιστον) το ίδιο ράθυμα, όσο και η Υπηρεσία Μετανάστευσης. Δεν είναι ασυνήθιστο να διαρκεί πολλά χρόνια η εκδίκαση μίας υπόθεσης. Μέχρι να τελεσιδικήσει το θέμα τους, μπορεί οι ενδιαφερόμενοι να έχουν ολοκληρώσει και τη μεγαλύτερη περίοδο αναμονής που θεσπίζει η νέα νομοθεσία για την πολιτογράφησή τους…
