Οι καιροί που οι σχέσεις Άγκυρας και Καϊρου ήσαν ψυχρές και ανταγωνιστικές μοιάζουν πολύ μακρινοί. Η ενίσχυση της συνεργασίας των δύο χωρών τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνει πλέον και τον αμυντικό τομέα.
Ήδη τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες μετά από δύο χρόνια κοινές ναυτικές ασκήσεις στην ανατολική Μεσόγειο και τώρα ήρθε η ώρα και της κοινής αεροπορικής εκπαίδευσης, καθώς η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία φιλοξενεί την πρώτη άσκηση Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν-Αιγύπτου “Τριμερής Αετός” από τις 22 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου.
Η προσέγγιση μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου αποτελεί προϊόν του αναπροσανατολισμού της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από το 2021 και εξής, με στόχο τη μείωση της απομόνωσης και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων εν μέσω οικονομικών πιέσεων.
Υπενθυμίζεται ότι οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών επιδεινώθηκαν ραγδαία μετά την ανατροπή της κυβέρνησης του Μοχάμεντ Μόρσι, υπό την ηγεσία των Αδελφών Μουσουλμάνων το 2013. Μετά από μία δεκαετία εντάσεων οι σχέσεις σε επίπεδο πρέσβεων αποκαταστάθηκαν τον Ιούλιο του 2023, με τη σχετική δυναμική να αναπτύσσεται περαιτέρω μετά τον πόλεμο στη Γάζα.
Όπως αναφέρει το Αl-Μonitor, ο στρατιωτικός συντονισμός συνοδεύτηκε από επέκταση των δεσμών στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Νωρίτερα φέτος, η τουρκική στρατιωτική εταιρεία Μηχανικών και Χημικών Βιομηχανιών φέρεται να υπέγραψε συμφωνία 350 εκατομμυρίων δολαρίων με την Αίγυπτο, η οποία περιελάμβανε πωλήσεις του τουρκικής κατασκευής συστήματος αεράμυνας κοντινής εμβέλειας Tolga και σχέδια για την κατασκευή γραμμών παραγωγής πυρομαχικών στην Αίγυπτο. Η συμφωνία ακολούθησε εκείνη του Μαρτίου 2025 μεταξύ της τουρκικής αμυντικής εταιρείας HAVELSAN και του αιγυπτιακού εργοστασίου Kader για την κοινή παραγωγή αμυντικού εξοπλισμού στο Κάιρο.
Οι δύο κυβερνήσεις φέρονται επίσης να συζητούν ένα πολύ μεγαλύτερο πακέτο συμπαραγωγής που θα περιλαμβάνει έξυπνα πυρομαχικά, πυραυλικά συστήματα, μη επανδρωμένα συστήματα και ναυτικές πλατφόρμες, σύμφωνα με την ιστοσελίδα αμυντικής έρευνας African Security Analysis.
Επιπλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, η Αίγυπτος έχει εξετάσει το ενδεχόμενο αγοράς του τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους Kaan πέμπτης γενιάς, το οποίο πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση το 2024 και δεν αναμένεται να τεθεί σε υπηρεσία πριν από το 2030.
Πρώην αξιωματούχος της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας δήλωσε ότι το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Αιγύπτου αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ώθηση για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στις αμυντικές προμήθειές της.
Ο στρατός της Αιγύπτου βασίζεται εδώ και καιρό σε ένα μικτό οπλοστάσιο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, τη Γαλλία και άλλους Ευρωπαίους προμηθευτές, αφήνοντας το Κάιρο εκτεθειμένο σε πολιτικές πιέσεις, κινδύνους κυρώσεων, υψηλό κόστος και καθυστερήσεις στις παραδόσεις.
Τα τουρκικά συστήματα προσφέρουν μια χρήσιμη μέση λύση: Είναι σχετικά προσιτά, δοκιμάζονται ολοένα και περισσότερο στη μάχη και συχνά συνδέονται με συμφωνίες συμπαραγωγής ή μεταφοράς τεχνολογίας. Για την Τουρκία, η Αίγυπτος αντιπροσωπεύει τόσο μια σημαντική αραβική στρατιωτική αγορά όσο και μια πλατφόρμα για την επέκταση των αμυντικών εξαγωγών στην Αφρική και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να αυξήσει τις εξαγωγές όπλων της στις περιφερειακές αγορές.
Η σύγκλιση τροφοδοτείται από αλληλεπικαλυπτόμενες επιλογές εξωτερικής πολιτικής. Τα ολοένα και πιο ασταθή σύνορα της Αιγύπτου με το Σουδάν έχουν ωθήσει το Κάιρο να εντείνει την παρακολούθηση κατά μήκος των νότιων συνόρων του, καθώς μαίνεται ο εμφύλιος πόλεμος του Σουδάν, φέρνοντας αντιμέτωπες τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (οι οποίες έχουν την υποστήριξη τόσο της Αιγύπτου όσο και της Τουρκίας – με τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης), αυξάνοντας τον κίνδυνο ροών προσφύγων, λαθρεμπορίου όπλων και διασυνοριακής εξάπλωσης. Αυτό καθιστά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη επιτήρησης μακράς διαρκείας ιδιαίτερα χρήσιμα για την Αίγυπτο.
Το 2024, η Τουρκία συμφώνησε να παράσχει drones στην Αίγυπτο και το Reuters αργότερα ανέφερε ότι τουρκικής κατασκευής drones Bayraktar Akinci είχαν εντοπιστεί σε απομακρυσμένο αεροδιάδρομο στη νότια Αίγυπτο, κοντά στα σύνορα με το Σουδάν.
Σύμφωνα με τον Καάν Ντεβετζίογλου, συντονιστή για τις μελέτες της Βόρειας και Ανατολικής Αφρικής της δεξαμενής σκέψης ORSAM με έδρα την Άγκυρα, οι τελευταίες στρατιωτικές ασκήσεις αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών εν μέσω της συνεχιζόμενης αστάθειας στην περιοχή.
Οι δύο χώρες “αρχίζουν να βλέπουν η μία την άλλη ως σημαντικούς περιφερειακούς παράγοντες στη διαχείριση κρίσεων από τη Λιβύη μέχρι τη Γάζα και από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα”, δήλωσε στο Al-Monitor.
Η κατάσταση στη Γάζα έχει ενθαρρύνει την πραγματιστική στροφή στις τουρκοαιγυπτιακές σχέσεις. Και οι δύο κυβερνήσεις έχουν ασκήσει έντονη κριτική στην ισραηλινή στρατιωτική εκστρατεία και παραμένουν επιφυλακτικές απέναντι στο Ισραήλ, αλλά τα συμφέροντά τους εκτείνονται πέρα από την κοινή ρητορική. Για την Αίγυπτο, ο πόλεμος επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια των συνόρων της και τη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας. Για την Τουρκία, ο πόλεμος της Γάζας έχει σκληρύνει την αντιπαλότητα της Άγκυρας με το Ισραήλ και έχει καταστήσει τη συνεργασία με περιφερειακούς παράγοντες όπως η Αίγυπτος πιο σημαντική.
“Από την οπτική γωνία της Τουρκίας, πιστεύω ότι το πιο προηγμένο στάδιο συνεργασίας με την Αίγυπτο θα είναι σε τομείς όπου τέμνονται αμοιβαία συμφέροντα, όπως η θαλάσσια ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα, η προστασία των ενεργειακών διαδρομών, η ανοικοδόμηση της Γάζας και η διαχείριση του ανταγωνισμού στο Κέρας της Αφρικής”, δήλωσε ο Ντεβετσίογλου.
Η Λιβύη, κάποτε κύριο πεδίο της τουρκοαιγυπτιακής αντιπαλότητας, έχει καταστεί δοκιμασία για την ακμάζουσα σχέση. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου της Λιβύης, η Άγκυρα υποστήριξε την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση με έδρα την Τρίπολη, ενώ το Κάιρο υποστήριξε τις ανατολικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Χαλίφα Χάφταρ. Ωστόσο, η εκεχειρία του 2020 ώθησε και τις δύο πλευρές να στραφούν από τον άμεσο ανταγωνισμό στη διαχείριση των αντίστοιχων σφαιρών επιρροής τους μέσω διαλόγου.
Αντί να επιδιώκουν να εκτοπίσουν η μία την άλλη, από το 2020 η Άγκυρα και το Κάιρο εργάζονται ολοένα και περισσότερο για να διαφυλάξουν τα δικά τους συμφέροντα σε μια χώρα που παραμένει διαιρεμένη. Αυτή η προσέγγιση έχει βοηθήσει στη σταθεροποίηση της δυτικής πλευράς της Αιγύπτου και στη διατήρηση της επιρροής της στην ανατολική Λιβύη, επιτρέποντας παράλληλα στην Τουρκία να διατηρήσει την παρουσία της στην Τρίπολη και ανοίγοντας χώρο για ανασυγκρότηση, ενεργειακή συνεργασία και θαλάσσια διπλωματία με την κυβέρνηση που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη.
Οι μεταβαλλόμενες περιφερειακές δυναμικές, στις οποίες τώρα περιλαμβάνεται και ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, έχουν ωθήσει την Τουρκία και την Αίγυπτο να επεκτείνουν τον συντονισμό με άλλες πρωτεύουσες της περιοχής σχετικά με τη διαχείριση κρίσεων και τους κινδύνους ασφαλείας.
Αυτή η προσπάθεια έχει διαμορφωθεί μέσω της λεγόμενης R-4, μιας τετραμερούς συμβουλευτικής πλατφόρμας που συγκεντρώνει την Τουρκία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία. Η ομάδα αναδύθηκε καθώς οι περιφερειακές χώρες αναζήτησαν έναν πιο άμεσο ρόλο στη διαχείριση των επιπτώσεων από τους περιφερειακούς πολέμους και τους κινδύνους για την ασφάλεια του Κόλπου, τις αγορές ενέργειας και τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς.
Οι τέσσερις χώρες πραγματοποίησαν την τελευταία τους συνάντηση στο Κάιρο στις 21 Ιουνίου. Σε κοινή δήλωση αναφέρεται ότι οι συνομιλίες παρείχαν “μια διεξοδική ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις” και επιβεβαίωσαν “τη σημασία της συνεχιζόμενης διαβούλευσης και του συντονισμού… για την υποστήριξη της ειρήνης, της ασφάλειας, της σταθερότητας και της ευημερίας στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή”.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ντεβετσίογλου, ούτε ο αυξανόμενος αριθμός κοινών στρατιωτικών ασκήσεων μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας ούτε ο μηχανισμός διαβούλευσης της τετραμερούς αντικατοπτρίζουν πλήρη ευθυγράμμιση σε όλα τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Αντίθετα, είπε, αυτά δείχνουν “μια προθυμία για την δημιουργία μιας ελεγχόμενης ατζέντας οικοδόμησης εμπιστοσύνης σε συγκεκριμένους τομείς”.
Η ομαδοποίηση καθοδηγείται από την άμεση διαχείριση κρίσεων και όχι από ένα κοινό αμυντικό δόγμα. “Βραχυπρόθεσμα, το R-4 φαίνεται πιο πιθανό να παραμείνει μια ευέλικτη πλατφόρμα διαβούλευσης βασισμένη σε θέματα παρά να εξελιχθεί σε έναν μηχανισμό θεσμικής ασφάλειας τύπου ΝΑΤΟ”, είπε, μιλώντας πάντα στο Al-Monitor.
Κ.Ρ.
