Μια τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν έφερε δύο απρόσμενους ηγέτες στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Δεν είναι, όμως, τυχαίο ότι η Ουκρανία ήθελε να συμμετάσχουν στην τηλεφωνική συνομιλία με τον Ρώσο ηγέτη ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε.
Οι δύο άνδρες έχουν μακρά ιστορία συνεργασίας, αξιοποιώντας δύο δεκαετίες φιλίας για να αποκτήσουν, από κοινού, μεγαλύτερη επιρροή στη διεθνή πολιτική από εκείνη που θα δικαιολογούσε το μέγεθος των χωρών τους, σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τη μεταξύ τους σχέση. Ήταν εκείνοι που ανέλαβαν πρωτοβουλίες προσέγγισης του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, νωρίτερα φέτος, με αφορμή τις απειλές του για την κατάληψη της Γροιλανδίας. Μερικούς μήνες αργότερα, εξασφάλισαν την υπογραφή περίπου 30 ηγετών σε έκκληση για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, πολλοί σύμμαχοι έμειναν έκπληκτοι αυτή την εβδομάδα, όταν ο Στουμπ και ο Στέρε επικοινώνησαν με τον Πούτιν, κατόπιν αιτήματος της Ουκρανίας, επιχειρώντας να δώσουν ώθηση στην ειρηνευτική διαδικασία, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της ευρείας κλίμακας εισβολής της Μόσχας.
Η τηλεφωνική επικοινωνία, η οποία συντονίστηκε επίσης με Αμερικανούς απεσταλμένους, ήταν η πρώτη απευθείας επαφή που είχαν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας με τον Πούτιν μετά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε μαζί του ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, τον Ιούλιο του 2025. Και έφερε γρήγορα τον Στουμπ και τον Στέρε στο προσκήνιο ως τους νεότερους Ευρωπαίους συνομιλητές της Ρωσίας, την ώρα που οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να διαφωνούν για το ποιος θα πρέπει να τους εκπροσωπήσει σε ενδεχόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες.
Αν και η πρωτοβουλία δεν έγινε ομόφωνα δεκτή με θετικό τρόπο, δημιουργεί μια νέα ευκαιρία για την Ευρώπη να βρεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε μια κρίσιμη συγκυρία. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται ολοένα και λιγότερο πρόθυμες να στηρίξουν την Ουκρανία, οι στρατιωτικές και οικονομικές ανάγκες του Κιέβου αυξάνονται και η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ερωτήματα σχετικά με το για πόσο ακόμη μπορεί να διατηρήσει τη στήριξή της. Την ίδια στιγμή, άλλες παραδοσιακές μεγάλες δυνάμεις, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, βρίσκονται αντιμέτωπες με πολιτικές κρίσεις ή επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
“Η Φινλανδία και η Νορβηγία δείχνουν ότι θέλουν να ανοίξουν έναν ακόμη δίαυλο επικοινωνίας, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να λαμβάνει πληροφορίες όχι μόνο μέσω των ΗΠΑ και η Ρωσία να μπορεί να ακούει ορισμένα πράγματα απευθείας”, δήλωσε την Τρίτη στους δημοσιογράφους ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σύμφωνα με το Bloomberg.
Ο 58χρονος Στουμπ και ο 66χρονος Στέρε επιμένουν ότι δεν είναι ουδέτεροι διαμεσολαβητές. “Εργαζόμαστε 100% υπέρ της Ουκρανίας”, δήλωσε ο Στουμπ την Τρίτη.
Αντίθετα, οι δύο άνδρες θεωρούν ότι είναι κατάλληλοι για να αναλάβουν αυτό που ο Στουμπ αποκαλεί έργο “στα παρασκήνια”, προετοιμάζοντας το έδαφος ώστε οι μεγάλες δυνάμεις —όπως η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Ένωση— να μπορέσουν να συμμετάσχουν και να διαπραγματευτούν.
Ο Στέρε ανέλαβε μέρος αυτής της προπαρασκευαστικής δουλειάς το περασμένο καλοκαίρι, όταν συναντήθηκε στο Όσλο με έναν πρώην υψηλόβαθμο Ρώσο αξιωματούχο, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τη συνάντηση. Ο αξιωματούχος είπε στον Στέρε ότι η Ευρώπη θα πρέπει να συνομιλήσει με τον Πούτιν και να μην απευθύνει τελεσίγραφα.
Το γραφείο του Στέρε αρνήθηκε να σχολιάσει. Το γραφείο του Στουμπ αρνήθηκε επίσης να σχολιάσει.
Προερχόμενοι από κοινωνίες που έχουν οικοδομηθεί πάνω στην εμπιστοσύνη, ο Στουμπ και ο Στέρε έχουν καταφέρει να αναπτύξουν μια σχέση και έναν τρόπο επικοινωνίας που λειτουργούν αποτελεσματικά, συνομιλώντας συχνά μεταξύ τους.
“Ταιριάζουν”, δήλωσε πρόσωπο που γνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται. Ο Στουμπ θέλει να σκέφτεται σε μεγάλη κλίμακα, σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, κάτι που βρίσκει ανταπόκριση στον Στέρε, ανέφερε το ίδιο πρόσωπο.
Η στρατηγική της κοινής δράσης είναι σκόπιμη: οι δύο ηγέτες καλύπτουν ο ένας τον άλλον και επιμερίζονται την πίεση στις δύσκολες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τη συνεργασία τους. Όλοι οι συνομιλητές μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, προκειμένου να περιγράψουν τη σχέση των δύο ηγετών.
Ο Στουμπ και ο Στέρε γνωρίστηκαν για πρώτη φορά το 2008, όταν εργάζονταν ως υπουργοί Εξωτερικών. Ο Στουμπ, γνωστός για την αγάπη του για το τρίαθλο και το γκολφ, προσκάλεσε τον Στέρε σε ένα πρωινό τρέξιμο κατά την πρώτη τους συνάντηση στη Στοκχόλμη, όπως θυμήθηκε ο τελευταίος σε ομιλία του στο Όσλο νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Μετά την τελετή απονομής του Νόμπελ Ειρήνης τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς, έκαναν σκι αντοχής στα δάση του Όσλο, όπως καταγράφεται σε φωτογραφία που δημοσίευσε η νορβηγική εφημερίδα Aftenposten.
“Έχουμε πάει για τρέξιμο στις Ελβετικές Άλπεις και σε πολλά άλλα μέρη”, δήλωσε ο Στέρε. “Και το “κόλπο” μου —που θέλω να μοιραστώ μαζί σας— για να “συνεχίζω” είναι να προσκαλώ τον Άλεξ για να μιλάει, ενώ εγώ ακούω”.
Ο Στουμπ, στο βιβλίο του με τίτλο “Alex”, που κυκλοφόρησε το 2017, χαρακτήρισε τον Στέρε “αθλητικό τύπο” και ανέφερε ότι είχαν γίνει “καλοί φίλοι”.
Ένα ακόμη κοινό στοιχείο των δύο ηγετών είναι η γαλλόφιλη κουλτούρα τους. Και οι δύο έχουν σπουδάσει στη Γαλλία —ο Στουμπ στη Σορβόννη και ο Στέρε στο Sciences Po— και μιλούν άπταιστα γαλλικά.
“Από έξω, έχουμε την εικόνα δύο ηγετών που τα πηγαίνουν καλά μεταξύ τους”, δήλωσε η Κριστίν Χάουγκεβικ, διευθύντρια ερευνών στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων. “Γνωρίζουμε ότι οι προσωπικές σχέσεις έχουν σημασία — ότι είναι σημαντικό να κατανοείς πώς λειτουργεί και πώς σκέφτεται η άλλη πλευρά”.
Οι δύο ηγέτες αξιοποιούν δεκαετίες διπλωματίας για την ειρήνη, για την οποία είναι γνωστή η σκανδιναβική περιοχή και ιδιαίτερα η Νορβηγία, έδρα του Νόμπελ Ειρήνης. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της προσπάθειας είναι η συνομιλία με όλους και η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης, δήλωσε ο Κρίστοφερ Λίντεν, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη του Όσλο.
“Η διεξαγωγή συνομιλιών δεν αποκλείει τη συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης”, δήλωσε ο Λίντεν. “Ο κίνδυνος είναι να εκληφθεί αυτή η στάση ως υποχωρητικότητα — ότι η συζήτηση για επώδυνους συμβιβασμούς ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται στέλνει μήνυμα αδυναμίας”.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι ο Πούτιν καταλαβαίνει μόνο τη γλώσσα της ισχύος και έχουν επικαλεστεί αυτή τη θέση για να δικαιολογήσουν τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία. Κατά συνέπεια, η τηλεφωνική επικοινωνία των δύο ηγετών με τον Πούτιν προκάλεσε επικρίσεις από ορισμένους συμμάχους.
“Είναι σαφές ότι ο Πούτιν δεν θέλει ειρήνη, επομένως θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στο να του δίνουμε ευκαιρίες”, δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Ελσίνκι η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, προσθέτοντας ότι αντιμετώπιζε με σκεπτικισμό την “πρωτοβουλία που αναλήφθηκε μεμονωμένα”.
Η τηλεφωνική επικοινωνία “διαρρηγνύει την ενότητά μας”, δήλωσε την Πέμπτη ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάχκνα, προσφέροντας στη Ρωσία μια ευκαιρία για προπαγάνδα, την οποία θα μπορούσε να παρουσιάσει ως απόδειξη ότι οι σύμμαχοι της Ουκρανίας “πηγαίνουν στον Πούτιν για να τον παρακαλέσουν για ειρήνη”.
Η Νορβηγία και η Φινλανδία υποστηρίζουν ότι έχουν φυσικό λόγο να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην προσπάθεια προσέγγισης της Ρωσίας, καθώς και τη στήριξη της Ουκρανίας.
“Έχουμε πραγματικά πολύ καλές σχέσεις με αυτές τις χώρες. Μας βοηθούν ουσιαστικά”, δήλωσε ο Ζελένσκι στους δημοσιογράφους την Τρίτη, υπογραμμίζοντας την κοινή ανησυχία των δύο χωρών για τις μελλοντικές ρυθμίσεις ασφαλείας της Ουκρανίας, δεδομένου ότι τόσο η Φινλανδία όσο και η Νορβηγία συνορεύουν με τη Ρωσία.
Τα σύνορα της Φινλανδίας με τη Ρωσία, μήκους άνω των 1.300 χιλιομέτρων (800 μιλίων), αποτελούν περισσότερο από το ήμισυ της ανατολικής πλευράς της στρατιωτικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ, ενώ η εκτεταμένη ακτογραμμή της Νορβηγίας βρίσκεται κοντά στον ρωσικό Βόρειο Στόλο, στον οποίο περιλαμβάνονται πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Στην Αρκτική, η Νορβηγία μοιράζεται επίσης με τη Ρωσία το αρχιπέλαγος του Σβάλμπαρντ. Εκεί, στη Θάλασσα του Μπάρεντς, ο Στέρε διαπραγματεύτηκε με τη Μόσχα το 2010, υπό την ιδιότητά του ως υπουργού Εξωτερικών, την επίλυση της διαφοράς για την περιοχή, η οποία αμφισβητούνταν επί σειρά ετών.
Ο Στουμπ, εν τω μεταξύ, είχε επιλεγεί προσωπικά το 2017 από τον πρώην πρόεδρο της Φινλανδίας και βραβευμένο με Νόμπελ Ειρήνης, Μάρτι Άχτισάαρι, για να αναλάβει την προεδρία του CMI, ενός οργανισμού διαμεσολάβησης για την ειρήνη, τον οποίο είχε ιδρύσει ο τελευταίος.
Ωστόσο, το διπλωματικό δίδυμο έχει αντιμετωπίσει και στο παρελθόν δυσκολίες. Η πρωτοβουλία προσέγγισης του Τραμπ για το ζήτημα της Γροιλανδίας προκάλεσε την οργισμένη αντίδρασή του. Ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι δεν έχει λάβει το Νόμπελ Ειρήνης και διακήρυξε: “Δεν αισθάνομαι πλέον υποχρεωμένος να σκέφτομαι αποκλειστικά με γνώμονα την ειρήνη”. Παράλληλα, οι επιφυλάξεις των Ευρωπαίων ηγετών σχετικά με την επικοινωνία με τον Πούτιν είναι απίθανο να υποχωρήσουν.
Ωστόσο, με ταραχές στη Γαλλία, την ακροδεξιά να ενισχύεται στη Γερμανία, τις συχνές εναλλαγές πρωθυπουργών στη Βρετανία και τον Τραμπ να απομακρύνεται από την Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας, ο Στουμπ και ο Στέρε ενδέχεται, προς το παρόν, να αποτελούν μία από τις λίγες ρεαλιστικές επιλογές για συνομιλίες με τον Πούτιν.
“Διαφορετικά”, δήλωσε ο Λίντεν, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη του Όσλο, “η διαδικασία ενδέχεται να αφεθεί αποκλειστικά στις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα, αφήνοντας ασαφή τη θέση της Ευρώπης και τον ρόλο της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων”.
