Παραμένουν εύθραυστες οι προοπτικές της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, σύμφωνα με έκθεση της ΕΚΤ, καθώς οι πιο «σφιχτές» οικονομικές συνθήκες δοκιμάζουν την ανθεκτικότητα των νοικοκυριών, των επιχειρήσεων, των κυβερνήσεων και της αγοράς ακινήτων. Ως «αγκάθια» αναδεικνύονται για τις χρηματαγορές η ευπάθεια των επενδυτικών funds, οι εκτεταμένες αποτιμήσεις, η υψηλή αστάθεια και χαμηλή ρευστότητα, ενώ οι τράπεζες της Ευρωζώνης έχουν να αντιμετωπίσουν το ανεβασμένο κόστος χρηματοδότησης και την χαμηλή ποιότητα ενεργητικού, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν την κερδοφορία.
Σύμφωνα με την Επισκόπηση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας Μαΐου 2023 που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι προοπτικές για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ευρωζώνη συνεχίζουν να εμφανίζουν ευάλωτα σημεία, στο πλαίσιο της πρόσφατης τραπεζικής πίεσης εκτός της νομισματικής ένωσης.
Πληθωρισμός και νομισματική πολιτική
Ενώ οι οικονομικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί ελαφρώς, οι αβέβαιες προοπτικές ανάπτυξης σε συνδυασμό με τον επίμονο πληθωρισμό και τις αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης συνεχίζουν να επιβαρύνουν τους ισολογισμούς επιχειρήσεων, νοικοκυριών και κυβερνήσεων. Επιπλέον, μια απροσδόκητη επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών ή μια οικονομική σύσφιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε άτακτες προσαρμογές τιμών στις χρηματαγορές ή και στις αγορές ακινήτων.
«Η σταθερότητα των τιμών είναι ζωτικής σημασίας για τη διαρκή χρηματοπιστωτική σταθερότητα», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουίς ντε Γκίντος.
«Όμως, καθώς αυστηροποιούμε τη νομισματική πολιτική για να μειώσουμε τον υψηλό πληθωρισμό, μπορεί να αποκαλυφθούν ευπάθειες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Είναι κρίσιμο να παρακολουθούμε τέτοια τρωτά σημεία και να εφαρμόσουμε πλήρως την τραπεζική ένωση για να τα διατηρήσουμε υπό έλεγχο».
Επισημαίνεται, πως αν εξεταστούν πιο προσεκτικά τα τρωτά σημεία, οι εταιρείες της Ευρωζώνης αντιμετωπίζουν αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης και αβέβαιες επιχειρηματικές προοπτικές, γεγονός που θα μπορούσε να δυσκολέψει ιδιαίτερα εκείνες τις επιχειρήσεις που βγήκαν από την πανδημία με μεγαλύτερο χρέος και μικρότερα κέρδη.
Ταυτόχρονα, ο υψηλός πληθωρισμός πλήττει τα νοικοκυριά –ιδιαίτερα εκείνα με τα χαμηλότερα εισοδήματα– μειώνοντας την αγοραστική τους δύναμη και θέτοντας σε κίνδυνο την ικανότητά τους να αποπληρώνουν τα δάνεια. Η ζήτηση για νέα δάνεια, ιδίως στεγαστικά, μειώθηκε απότομα το α’ τρίμηνο του 2023 ως απάντηση στην αύξηση των επιτοκίων. Ενώ η πτώση των τιμών της ενέργειας τους τελευταίους μήνες μείωσε τις πιέσεις στις κυβερνήσεις για πρόσθετη δημοσιονομική στήριξη, οι κρατικές αρχές αντιμετωπίζουν ωστόσο αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης.
Διόρθωση στην αγορά ακινήτων
Επιπλέον, διόρθωση υφίστανται οι αγορές ακινήτων της Ευρωζώνης. Στις κατοικίες, οι αυξήσεις των τιμών επιβραδύνθηκαν σημαντικά τους τελευταίους μήνες, μειώνοντας την υπερτίμηση στον κλάδο. Αν και οι προσαρμογές των τιμών ήταν εντός ρυθμού μέχρι στιγμής, θα μπορούσαν να γίνουν άτακτες εάν τα υψηλότερα επιτόκια στεγαστικών δανείων μειώνουν ολοένα και περισσότερο τη ζήτηση.
Οι αγορές εμπορικών ακινήτων παραμένουν σε επιβράδυνση, αντιμετωπίζοντας αυστηρότερους όρους χρηματοδότησης και αβέβαιες οικονομικές προοπτικές, καθώς και ασθενέστερη ζήτηση μετά την πανδημία. Η συνεχιζόμενη διόρθωση θα μπορούσε να δοκιμάσει την ανθεκτικότητα των επενδυτικών funds με συμφέροντα στον τομέα των εμπορικών ακινήτων.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές και τα επενδυτικά funds παραμένουν ευάλωτα στις προσαρμογές των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Οι εκτεταμένες αποτιμήσεις, οι αυστηρότεροι όροι χρηματοδότησης και η χαμηλότερη ρευστότητα της αγοράς ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο τυχόν άτακτης προσαρμογής, ιδιαίτερα σε περίπτωση που επανέλθουν οι φόβοι της ύφεσης. Μέχρι στιγμής, τα επενδυτικά funds δεν έχουν επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από τις πρόσφατες εντάσεις στον τραπεζικό τομέα των ΗΠΑ και της Ελβετίας. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει, ωστόσο, εάν τα funds χρειαζόντουσαν ξαφνικά ρευστότητα, αναγκάζοντάς τα να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία με ταχείς ρυθμούς.
Οι τράπεζες της Ευρωζώνης έχουν επίσης αποδειχθεί ανθεκτικές στις τραπεζικές αναταραχές σε ΗΠΑ και Ελβετία λόγω των περιορισμένων ανοιγμάτων τους. Αυτή η ανθεκτικότητα υποστηρίχθηκε από ισχυρές θέσεις κεφαλαίου και ρευστότητας που προέκυψαν από τις προσπάθειες των ρυθμιστικών και των εποπτικών αρχών τα τελευταία χρόνια.
Η ΕΚΤ υπογραμμίζει πως θα είναι σημαντικό να διατηρηθεί αυτή η ανθεκτικότητα εν μέσω ορισμένων ανησυχιών σχετικά με την ικανότητα των τραπεζών να συγκεντρώσουν κεφάλαια.
Για παράδειγμα, τα υψηλότερα επιτόκια μειώνουν τον όγκο δανεισμού και αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών, γεγονός που μπορεί να μειώσει την κερδοφορία τους. Επιπλέον, υπάρχουν ήδη ενδείξεις επιδείνωσης της ποιότητας του ενεργητικού στα χαρτοφυλάκια δανείων που εκτίθενται σε εμπορικά ακίνητα, μικρότερες επιχειρήσεις και καταναλωτικά δάνεια. Ως εκ τούτου, οι τράπεζες μπορεί να χρειαστεί να διαθέσουν περισσότερα κεφάλαια για την κάλυψη ζημιών και τη διαχείριση των πιστωτικών κινδύνων τους.
Στο πλαίσιο αυτό, στην έκθεση σημειώνεται πως είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί η τραπεζική ένωση και, ειδικότερα, να δημιουργηθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων. Επιπλέον, τα τρωτά σημεία του μη τραπεζικού χρηματοπιστωτικού τομέα απαιτούν μια ολοκληρωμένη και αποφασιστική πολιτική απάντηση, προκειμένου να αυξηθεί περαιτέρω η εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και η ικανότητά του να αντέχει τους κινδύνους.
H ΕΚΤ πρόσφατα δημοσίευσε μια έκθεση με τίτλο «Gauging the interplay between market liquidity and funding liquidity» με σημαντικές επισημάνσεις:
– Η σημαντική επιδείνωση της ρευστότητας της αγοράς και της ρευστότητας χρηματοδότησης είναι εμφανής από τις αρχές του 2022. Μέχρι στιγμής, οι αγορές χρηματοδότησης έχουν λειτουργήσει σε μεγάλο βαθμό ομαλά, υποστηριζόμενες από κυκλικούς παράγοντες, όπως οι μεγάλοι ισολογισμοί των κεντρικών τραπεζών και η ανάκαμψη μετά την πανδημία. Αυτοί οι κυκλικοί παράγοντες μπορεί να έχουν φτάσει σε σημείο καμπής, εκθέτοντας ενδεχομένως τους υποκείμενους κινδύνους που έχουν καλυφθεί από τη διευκολυντική πολιτική κατά την τελευταία δεκαετία. Αυτό αντανακλά κυρίως μεταβαλλόμενους κυκλικούς παράγοντες, όπως η αυξημένη οικονομική αβεβαιότητα, η εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής και οι συνολικά αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Σηματοδοτεί τον αυξημένο κίνδυνο μετάβασης προς ένα καθεστώς ρευστότητας υπό πίεση.
– Καθώς οι κεντρικές τράπεζες ομαλοποιούν τα χαρτοφυλάκιά τους, το κανάλι εξισορρόπησης χαρτοφυλακίων θα αρχίσει σιγά-σιγά να γυρίζει, επηρεάζοντας ενδεχομένως τις συνθήκες χρηματοδότησης. Τα αποθεματικά θα αντικατασταθούν σταδιακά από τους τίτλους που κατέχουν επί του παρόντος οι κεντρικές τράπεζες, γεγονός που δυνητικά αυξάνει τη μεταβλητότητα και, ως εκ τούτου, τη ζήτηση για HQLA στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η μειωμένη παρουσία της κεντρικής τράπεζας στις αγορές ομολόγων ενδέχεται να προκαλέσει περαιτέρω την προθυμία των διαμορφωτών αγοράς να παράσχουν ρευστότητα, καθώς αποσυμπιέζει τα ασφάλιστρα κινδύνου. Επιπλέον, σε αντίθεση με τα αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών, τα εμπορεύσιμα ασφαλή και ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία υπόκεινται σε μεταβολές αποτίμησης, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τις συνθήκες χρηματοδότησης σε ένα καθεστώς ρευστότητας υπό πίεση.
– Αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό υποδηλώνει ότι ορισμένοι διαρθρωτικοί παράγοντες ρευστότητας έχουν παραμείνει μέχρι στιγμής υποστηρικτικοί και ότι τα αποθεματικά που διατηρούν οι τράπεζες για την κάλυψη υψηλών απαιτήσεων κάλυψης ρευστότητας παραμένουν σε υψηλό επίπεδο. Ταυτόχρονα, η στροφή προς την ευρεία παροχή εξασφαλίσεων, ενώ μειώνει σημαντικά τους πιστωτικούς κινδύνους αντισυμβαλλομένου, έχει αυξήσει την ευαισθησία της ζήτησης ρευστών στοιχείων ενεργητικού στη μεταβλητότητα της αγοράς και έχει οδηγήσει σε υψηλή σύσταση βαρών επί στοιχείων του ενεργητικού στις τράπεζες. Επιπλέον, η επιθυμία των τραπεζών να ταιριάξουν με τη ληκτότητα των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού μετά την περίοδο ποσοτικής χαλάρωσης έχει προκαλέσει αύξηση των αποθεματικών των κεντρικών τραπεζών.
Ωστόσο, οι τράπεζες ενδέχεται να μην είναι σε θέση να προσαρμόσουν τη ληκτότητα των υποχρεώσεών τους εν μία νυκτί μόλις ξεκινήσει ο QT και ενδέχεται να αντιμετωπίσουν έκθεση σε απαιτήσεις ρευστότητας από μη τραπεζικά ιδρύματα και μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες. Ως εκ τούτου, τόσο οι συνθήκες ρευστότητας όσο και οι συνθήκες ρευστότητας της αγοράς ενδέχεται να είναι πιο εύθραυστες και πιο εύθραυστες από ό,τι υποδηλώνουν οι συνολικοί δείκτες μέτρησης της ρευστότητας και, ως εκ τούτου, δικαιολογούν συνεχή παρακολούθηση. Ταυτόχρονα, ο τραπεζικός τομέας της ζώνης του ευρώ είναι ανθεκτικός, με ισχυρές θέσεις κεφαλαίου και ρευστότητας, γεγονός που συμβάλλει στον μετριασμό των δυνητικών κινδύνων που απορρέουν από την επιδείνωση των συνθηκών ρευστότητας…
Ασφαλώς η γνώση της κατάστασης σήμερα και τα εργαλεία, με τα οποία η ΕΚΤ την παρακολουθεί, δεν έχουν καμία σχέση με την αντίστοιχη κατάσταση του 2011.
Παρ’ όλα αυτά, τόσο τα «επεισόδια» με τις καταρρεύσεις των τραπεζών στις ΗΠΑ, όσο και με την περίπτωση της Credit Suisse σε ενα περιβάλλον όπως αυτό που περιγράφουν οι αναλυτές της ΕΚΤ, αποδεικνύουν ότι ο κύκλος της κρίσης και της δοκιμασίας των αντοχών του Ευρώ δεν έχει ακόμα κλείσει, 25 χρόνια μετά την ίδρυση της ΕΚΤ.