Μέχρι τώρα η Σαουδική Αραβία έπαιζε τον ρόλο του μεγάλου ρυθμιστή της διεθνούς πετρελαϊκής αγοράς, έχοντας τη δυνατότητα να αυξομειώνει τις εξαγωγές της κατά τρόπο που συγκρατούσε (ή απελευθέρωνε) τις τιμές. Όμως μετά τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου, κάτι ανάλογο προέκυψε από την πλευρά της ζήτησης. Διότι, αποτελεί κοινό μυστικό πλέον, οι τιμές παρέμειναν σχετικά συγκρατημένες λόγω της δραστικής μείωσης των εισαγωγών της Κίνας. Τα θηριώδη πετρελαϊκά αποθέματα που είχε οικοδομήσει ο ασιατικός γίγαντας πριν το ξέσπασμα του πολέμου, του επέτρεψαν τη διεκδίκηση ενός πρωτόγνωρου, εντέλει σταθεροποιητικού για το διεθνές σύστημα, ρόλου.
Όπως σημειώνει ο ενεργειακός σχολιαστής του Bloomberg, Javier Blas, oι επιπτώσεις του να καταστεί η Κίνα σταθεροποιητική δύναμη για τις τιμές των βασικών προϊόντων ξεπερνούν κατά πολύ την τελευταία σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Κάτι τέτοιο ενδεχομένως αναδιαμορφώνει την αγορά ενέργειας – και την ασιατική γεωπολιτική. Αν το σοκ προσφοράς του 1973 δημιούργησε τον όρο “αραβικό πετρελαϊκό όπλο”, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ του 2026 στο Ιράν μας δίνει τώρα το “κινεζικό πετρελαϊκό όπλο”. Ή ίσως η “ασπίδα” να είναι καλύτερη λέξη, κρίνοντας από το πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από το Πεκίνο σε μελλοντικές αντιπαραθέσεις με τις ΗΠΑ.
Τα επίσημα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων δείχνουν ότι οι συνολικές εισαγωγές πετρελαίου της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών μέσω αγωγών και σιδηροδρόμων, μειώθηκαν τον Μάιο σε χαμηλό οκταετίας, ήτοι στο επίπεδο 7,8 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Αυτό είναι κατά ένα τρίτο λιγότερο από το επίπεδο εισαγωγών πριν από το ξέσπασμα του πολέμου. Οι εισαγωγές που έφτασαν με δεξαμενόπλοια μειώθηκαν περαιτέρω, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο 10 ετών, περισσότερο από 45% κάτω από τον μέσο όρο του 2025.
Έτσι, τον Μάιο, η Κίνα μείωσε τις μέσες ημερήσιες εισαγωγές πετρελαίου μέσω υδάτινων οδών κατά ίσο ποσό με τη συνδυασμένη κατανάλωση πετρελαίου της Γερμανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Και το έκανε αυτό χωρίς να υποστεί οικονομική ζημία, τουλάχιστον από εξωτερική άποψη.
Είναι ακόμα νωρίς και δεν γνωρίζουμε ακόμη πολλά για το πώς το Πεκίνο κατάφερε να επιτύχει τη μείωση, σημειώνει ο Blas. Αλλά μπορούμε να προβλέψουμε μερικά αποτελέσματα.
Στην ίδια την αγορά πετρελαίου, θα μειωθούν (ίσως μόνιμα) τα γεωπολιτικά ασφάλιστρα κινδύνου που προσθέτουν οι traders στις τιμές του πετρελαίου, επειδή τώρα γνωρίζουν ότι η Κίνα μπορεί να εξομαλύνει τις μεγάλες διαταραχές εφοδιασμού με τρόπο που ήταν αδιανόητος πριν από εβδομάδες. Αλλά στο πεδίο της διπλωματίας και του πολέμου οι επιπτώσεις είναι πιο βαθιές. Η Κίνα είναι πολύ λιγότερο ευάλωτη από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως σε οποιοδήποτε εμπάργκο πετρελαίου μέσω ναυτικού αποκλεισμού, π.χ. σε περίπτωση σύγκρουσης με την Ταϊβάν.
Ο τότε Κινέζος πρόεδρος Χου Τζιντάο αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 2003 στο “Δίλημμα της Μαλάκκα”, επισημαίνοντας το πόσες από τις εισαγωγές εμπορευμάτων της χώρας του διέσχιζαν το κρίσιμο στενό ανάμεσα στη Μαλαισία, την Ινδονησία και τη Σιγκαπούρη. Σε πολεμικά παίγνια, οι Αμερικανοί στρατιωτικοί σχεδιαστές είχαν προβλέψει να χρησιμοποιήσουν αυτήν την εξάρτηση για να εμποδίσουν την πρόσβαση του Πεκίνου σε βασικούς φυσικούς πόρους σε περίπτωση πολέμου στην Ταϊβάν. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ είχε την πρόσθετη άνεση ότι ο αποκλεισμός θα μπορούσε να επιβληθεί μακριά από την ηπειρωτική Κίνα.
Το Δίλημμα της Μαλάκκα έχει διαμορφώσει μεγάλο μέρος της πολιτικής φυσικών πόρων της Κίνας τις τελευταίες δύο δεκαετίες, βοηθώντας να εξηγηθεί η κίνησή της να ενισχύσει τις εγχώριες πηγές ενέργειας. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια ήρθαν στο προσκήνιο, παράλληλα με τις μεγάλες επενδύσεις σε ηλεκτρικά οχήματα, αλλά ο άνθρακας ήταν επίσης κρίσιμος. Η χώρα είχε αποθηκεύσει τεράστια ποσότητα πετρελαίου σε αυτό που αποτελεί πλέον το μεγαλύτερο στρατηγικό απόθεμα παγκοσμίως. Στο τέλος του 2025, η Κίνα είχε περίπου 1,4 δισεκατομμύρια βαρέλια σε απόθεμα, τρεις φορές περισσότερα από όσα έλεγχαν οι ΗΠΑ εκείνη την εποχή, και περισσότερο από έξι φορές το μέγεθος του αποθέματος της Ιαπωνίας.
Όλοι αυτοί οι μοχλοί επιρροής στην κατανάλωση ενέργειας έχουν εκδηλωθεί τους τελευταίους δύο μήνες. Η χρήση ηλεκτρικών οχημάτων, για παράδειγμα, εκτοξεύτηκε στα ύψη τον Απρίλιο και τον Μάιο, με τα πρώτα στοιχεία να δείχνουν αύξηση της φόρτισης στους κινεζικούς αυτοκινητόδρομους κατά 50%-80% σε ετήσια βάση. Η ποσότητα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα έφτασε σε εποχιακό ρεκόρ τον Απρίλιο, και η χώρα χρησιμοποίησε τη βιομηχανία μετατροπής άνθρακα σε χημικά για την παροχή κρίσιμων προϊόντων όπως τα λιπάσματα, παρά τις ελλείψεις στις συνήθεις πρώτες ύλες.
Ο ρόλος των αποθεμάτων πετρελαίου της Κίνας είναι ασαφής, αλλά ο Blas εκτιμά ότι το Πεκίνο αξιοποίησε τα αποθέματά του (πιθανότατα υπόγειες εγκαταστάσεις) για να απελευθερώσει έως και 100-200 εκατομμύρια βαρέλια μεταξύ των μέσων Απριλίου και των μέσων Ιουνίου.
Φυσικά, η Κίνα έκανε όλες αυτές τις παρεμβάσεις από ανάγκη, καθώς το κλείσιμο του Στενού του Χορμούζ διέκοψε τον εφοδιασμό βασικών εμπορευμάτων για την Ασία. Το τι θα κάνει στη συνέχεια το Πεκίνο, ανα διατηρηθεί η νεότευκτη ειρηνευτική συμφωνία, είναι ασαφές. Εάν το Πεκίνο έχει πράγματι αξιοποιήσει τα στρατηγικά του αποθέματα, πιθανότατα θα ανακατασκευάσει αυτά τα αποθέματα, δίνοντας στην παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου μια βραχυπρόθεσμη ώθηση.
Πέρα από αυτό, όμως, κάτι σημαντικό έχει αλλάξει. Η Κίνα ήταν ο πιο σημαντικός παράγοντας ανόδου για τις τιμές του πετρελαίου μετά το 2000 χάρη στην ακόρεστη δίψα της. Σήμερα, γίνεται μια σταθεροποιητική δύναμη και αυτό είναι τελικά πτωτικό για αυτήν την αγορά.
Αν η χρήση του πετρελαϊκού όπλου από τα αραβικά κράτη το 1973 προκάλεσε την πρώτη παγκόσμια ενεργειακή κρίση, η Κίνα χρησιμοποίησε τη δική της ασπίδα το 2026 για να μετριάσει ένα σοκ τόσο αποτελεσματικά, ώστε να αποφευχθεί μια κρίση στην αγορά. Αυτή είναι μια ιστορική πρωτιά. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν, αν και όχι τόσο όσο φοβούνταν οι πάντες. Ο πληθωρισμός παρέμεινε σχετικά συγκρατημένος, η αγορά εργασίας συνέχισε να αναπτύσσεται και η Wall Street άνθισε. Αυτό είναι ένα αξιοσημείωτο αποτέλεσμα, δεδομένων των όσων συμβαίνουν στο Στενό του Χορμούζ.
Κ.Ρ.
