Το ψηφιακό ευρώ περνά πλέον σε μια εντελώς διαφορετική φάση. Μέχρι πριν από λίγους μήνες η συζήτηση αφορούσε κυρίως το αν η Ευρώπη χρειάζεται ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας. Τώρα το ερώτημα έχει αλλάξει.
Η συζήτηση αφορά πλέον ποιος θα καθορίζει τους κανόνες, πόσα ψηφιακά ευρώ θα μπορούμε να κατέχουμε, πόσο ιδιωτικές θα είναι οι συναλλαγές μας, τι θα συμβεί με τα μετρητά και πόσο μεγάλο μέρος του σημερινού συστήματος πληρωμών θα αλλάξει.
Η ψηφοφορία της 9ης Ιουλίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με 416 ψήφους υπέρ, 169 κατά και 22 αποχές, έδωσε το πράσινο φως για να περάσει η νομοθεσία στο επόμενο στάδιο. Το Ευρωκοινοβούλιο έχει πλέον επίσημη διαπραγματευτική θέση και η πρώτη διαπραγματευτική συνάντηση με την ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί σύντομα. Ο Πιέρο Τσιπολόνε της ΕΚΤ δήλωσε στις 13 Ιουλίου ότι οι τρεις θεσμικές πλευρές —Κοινοβούλιο, Συμβούλιο και Επιτροπή— θα αρχίσουν μέσα στον Ιούλιο τις διαπραγματεύσεις για το τελικό κείμενο.
Μια διευκρίνιση ακριβείας είναι εδώ απαραίτητη: δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επισήμως ότι ολοκληρώθηκε στις 13 Ιουλίου το πρώτο πολιτικό «trilogue». Αυτό που έχει επιβεβαιωθεί είναι ότι το Ευρωκοινοβούλιο έλαβε την εντολή για διαπραγματεύσεις, ο πρώτος γύρος θα πραγματοποιηθεί σύντομα και η διαδικασία των τριμερών διαπραγματεύσεων αρχίζει μέσα στον Ιούλιο.
Όμως σήμερα, 14 Ιουλίου, υπήρξε μια δεύτερη εξέλιξη που είναι ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτική για το πόσο σοβαρά έχει προχωρήσει το σχέδιο: η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επέλεξε 36 τράπεζες και παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για να συμμετάσχουν στο πιλοτικό πρόγραμμα του ψηφιακού ευρώ. Μεταξύ αυτών βρίσκονται και δύο ελληνικά ιδρύματα, η Τράπεζα Πειραιώς και η Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων. Η Ελλάδα θα είναι επίσης μία από τις χώρες στις οποίες θα πραγματοποιηθεί η πιλοτική δοκιμή μέσω του Ευρωσυστήματος.
Αυτό σημαίνει ότι το ψηφιακό ευρώ δεν βρίσκεται πλέον μόνο σε PowerPoint, νομοθετικά κείμενα και πολιτικές ομιλίες.
Η τεχνική υποδομή αρχίζει να χτίζεται.
Το πραγματικό νέο: Η ΕΚΤ δημιουργεί πλέον το «δοκιμαστικό ψηφιακό ευρώ»
Η πιλοτική φάση προβλέπεται να ξεκινήσει στο δεύτερο εξάμηνο του 2027 και να διαρκέσει 12 μήνες. Η ΕΚΤ θα χρησιμοποιήσει μια beta έκδοση του ψηφιακού ευρώ, τεχνικά και λειτουργικά κοντά στο μοντέλο που περιγράφεται σήμερα στη νομοθεσία, χωρίς όμως να έχει ακόμη καθεστώς νόμιμου χρήματος.
Το πιλοτικό πρόγραμμα θα δοκιμάσει πραγματικές καθημερινές συναλλαγές:
πληρωμές από άνθρωπο σε άνθρωπο,
πληρωμές σε φυσικά καταστήματα,
αγορές μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου,
mobile payments,
πληρωμές μέσω SoftPOS,
online συναλλαγές,
αλλά και offline συναλλαγές χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο.
Στη δοκιμή θα συμμετέχουν εργαζόμενοι της ΕΚΤ και 19 εθνικών κεντρικών τραπεζών, επιλεγμένοι έμποροι, επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου, εστιατόρια, καφετέριες και πάροχοι πληρωμών.
Αυτό είναι κομβικό.
Μέχρι σήμερα ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας του ψηφιακού ευρώ ήταν αν ένα τόσο φιλόδοξο σύστημα μπορούσε πραγματικά να λειτουργήσει σε πραγματικές συνθήκες: εκατομμύρια χρήστες, διαφορετικές τράπεζες, διαφορετικές εφαρμογές, POS, smartphones, offline πορτοφόλια και ταυτόχρονα αυστηρές απαιτήσεις ασφάλειας.
Το πιλοτικό πρόγραμμα του 2027 θα είναι ουσιαστικά το πρώτο μεγάλο crash test.
Η Ελλάδα μπαίνει από νωρίς στο παιχνίδι
Η επιλογή της Τράπεζας Πειραιώς και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Χανίων έχει ιδιαίτερη σημασία.
Δεν σημαίνει ότι αυτές θα είναι οι μοναδικές ελληνικές τράπεζες που θα προσφέρουν ψηφιακό ευρώ όταν και εφόσον αυτό κυκλοφορήσει. Σημαίνει όμως ότι θα αποκτήσουν νωρίτερα από άλλους πραγματική τεχνική εμπειρία στον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργούν τα ψηφιακά πορτοφόλια, οι πληρωμές, η σύνδεση με τραπεζικούς λογαριασμούς και η αποδοχή του νέου μέσου πληρωμής.
Για την Πειραιώς ειδικά, η συμμετοχή μπορεί να προσφέρει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Μια τράπεζα που συμμετέχει από την πιλοτική φάση μπορεί να αποκτήσει νωρίτερα τεχνογνωσία σε:
- ψηφιακά wallets,
- interfaces με την υποδομή του Ευρωσυστήματος,
- offline payments,
- merchant acquiring,
- μηχανισμούς αντιμετώπισης απάτης,
- σύνδεση μεταξύ ψηφιακού ευρώ και συμβατικού τραπεζικού λογαριασμού.
Για τη Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων, η επιλογή είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Δείχνει ότι η ΕΚΤ δεν θέλει το πιλοτικό πρόγραμμα να περιοριστεί μόνο στους μεγάλους τραπεζικούς ομίλους. Στους 36 επιλεγμένους παρόχους υπάρχουν τράπεζες και μη τραπεζικές εταιρείες διαφορετικών μεγεθών και επιχειρηματικών μοντέλων. Η ΕΚΤ δηλώνει ότι επέλεξε σκόπιμα ευρεία γεωγραφική και επιχειρηματική εκπροσώπηση.
Η πραγματική μάχη τώρα αρχίζει: Ποιος θα καθορίζει το όριο κατοχής
Το μεγαλύτερο οικονομικό ζήτημα παραμένει το holding limit — το ανώτατο ποσό ψηφιακών ευρώ που θα μπορεί να διατηρεί ένας πολίτης στο πορτοφόλι του.
Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: το όριο των 3.000 ευρώ δεν έχει αποφασιστεί.
Η ΕΚΤ έχει πραγματοποιήσει προσομοιώσεις για διαφορετικά όρια, από 500 έως 3.000 ευρώ ανά άτομο. Ο Τσιπολόνε υποστηρίζει ότι ακόμη και σε ακραίο σενάριο τραπεζικής κρίσης, τα συγκεκριμένα επίπεδα δεν δημιουργούν, σύμφωνα με τις μελέτες της ΕΚΤ, ουσιώδη κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Όμως το μεγάλο πολιτικό ζήτημα δεν είναι μόνο το ποσό.
Είναι ποιος θα έχει το δικαίωμα να το αποφασίζει.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτείνει να υπάρχει ένα πανευρωπαϊκό ανώτατο όριο το οποίο θα καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει εισήγησης της ΕΚΤ, με το Ευρωκοινοβούλιο να διεκδικεί πλήρη ρόλο στη διαδικασία. Το όριο θα πρέπει να επανεξετάζεται τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια.
Η θέση του Συμβουλίου είναι διαφορετική. Προβλέπει ότι η ΕΚΤ θα καθορίζει το πραγματικό όριο κατοχής, αλλά θα πρέπει να κινείται μέσα σε ένα συνολικό ανώτατο πλαίσιο που θα συμφωνούν οι πολιτικοί θεσμοί και θα αναθεωρείται τουλάχιστον ανά διετία.
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται τεχνική.
Δεν είναι.
Αφορά το αν μια μελλοντική ΕΚΤ θα μπορεί μόνη της να αυξήσει, για παράδειγμα, το όριο από 3.000 σε 10.000 ευρώ ή αν θα χρειάζεται πολιτική έγκριση.
Γιατί το όριο κατοχής μπορεί να γίνει το πιο επικίνδυνο σημείο
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας καταθέτης διαθέτει:
- 20.000 ευρώ σε μια ελληνική τράπεζα,
- και δικαίωμα κατοχής έως 3.000 ευρώ σε ψηφιακό ευρώ.
Σε περίοδο κανονικότητας, πιθανότατα θα διατηρεί μερικές εκατοντάδες ευρώ στο ψηφιακό πορτοφόλι του για καθημερινές πληρωμές.
Σε περίοδο τραπεζικής κρίσης, όμως, το κίνητρο αλλάζει.
Μπορεί να μεταφέρει αμέσως 3.000 ευρώ από την εμπορική τράπεζα σε χρήμα άμεσα συνδεδεμένο με την κεντρική τράπεζα.
Σε μεγάλη κλίμακα, αυτό μπορεί να δημιουργήσει ταχύτερες εκροές καταθέσεων.
Το σημερινό bank run απαιτεί συνήθως:
μεταφορά χρημάτων σε άλλη τράπεζα,
ανάληψη μετρητών,
αγορά άλλων περιουσιακών στοιχείων.
Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα «έξοδο κινδύνου»: μεταφορά από ιδιωτικό τραπεζικό χρήμα σε ψηφιακό δημόσιο χρήμα.
Γι’ αυτό και οι τράπεζες αντιμετωπίζουν το holding limit ως στρατηγικό ζήτημα.
Το έξυπνο τέχνασμα της ΕΚΤ: Θα μπορείς να πληρώνεις πάνω από το όριο
Το όριο κατοχής δεν σημαίνει ότι δεν θα μπορεί κάποιος να πραγματοποιήσει μεγαλύτερη αγορά.
Αν, για παράδειγμα, το όριο είναι 3.000 ευρώ και κάποιος διαθέτει 500 ψηφιακά ευρώ αλλά θέλει να πραγματοποιήσει αγορά 5.000 ευρώ, το ψηφιακό πορτοφόλι θα μπορεί να συνδεθεί με τον τραπεζικό λογαριασμό και να αντλήσει αυτόματα το επιπλέον ποσό. Η ΕΚΤ επιβεβαιώνει ότι οι πληρωμές θα μπορούν να ξεπερνούν το holding limit μέσω της σύνδεσης με τον τραπεζικό λογαριασμό.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο του επιχειρηματικού μοντέλου.
Η ΕΚΤ θέλει το ψηφιακό ευρώ να είναι μέσο πληρωμής, όχι μέσο αποταμίευσης.
Δεν θέλει ο πολίτης να μεταφέρει 50.000 ή 100.000 ευρώ στην ΕΚΤ και να εγκαταλείψει την εμπορική του τράπεζα.
Θέλει όμως να μπορεί να αγοράσει ακόμη και ένα αυτοκίνητο ή ένα ακριβό προϊόν χρησιμοποιώντας το ψηφιακό ευρώ ως μηχανισμό πληρωμής.
Οι τράπεζες έχουν λόγους να φοβούνται — αλλά και λόγους να συμμετέχουν
Η τραπεζική κριτική στο ψηφιακό ευρώ δεν είναι χωρίς βάση.
Το νέο σύστημα μπορεί να δημιουργήσει:
μείωση μέρους των καταθέσεων,
νέο τεχνολογικό κόστος,
κόστος συμμόρφωσης,
κόστος ανάπτυξης εφαρμογών,
νέο ανταγωνισμό στις πληρωμές.
Η ίδια η ΕΚΤ υπολογίζει ότι η συνολική επένδυση του τραπεζικού κλάδου για την εφαρμογή του ψηφιακού ευρώ μπορεί να φθάσει περίπου τα 4 έως 5,8 δισ. ευρώ σε επίπεδο Ευρωζώνης.
Από την άλλη πλευρά, περισσότεροι από 50 πάροχοι πληρωμών και τράπεζες υπέβαλαν αίτηση για να συμμετάσχουν στο πιλοτικό πρόγραμμα, από τους οποίους επελέγησαν 36. Αυτό δείχνει ότι, παρά τις επιφυλάξεις, ο ιδιωτικός χρηματοπιστωτικός τομέας δεν θέλει να μείνει έξω από το νέο σύστημα.
Και υπάρχει ένας σοβαρός οικονομικός λόγος.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες σήμερα πληρώνουν σημαντικά ποσά σε διεθνή δίκτυα καρτών για τη διεκπεραίωση πληρωμών. Ο Τσιπολόνε υποστηρίζει ότι ένα πανευρωπαϊκό ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών θα μπορούσε να περιορίσει αυτή την εξάρτηση και μέρος αυτών των χρεώσεων.
Η γεωπολιτική διάσταση είναι πλέον τεράστια
Το ψηφιακό ευρώ παρουσιάστηκε αρχικά ως μια απάντηση στην ψηφιοποίηση των πληρωμών.
Σήμερα έχει μετατραπεί σε κάτι μεγαλύτερο: εργαλείο ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Σύμφωνα με τον Τσιπολόνε, 13 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης δεν διαθέτουν δικό τους εθνικό σύστημα πληρωμών αντίστοιχο με ορισμένα εθνικά ευρωπαϊκά δίκτυα και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από διεθνή συστήματα. Ο ίδιος εκτιμά ότι περίπου τα δύο τρίτα των πληρωμών με κάρτες στην Ευρώπη διεκπεραιώνονται από μη ευρωπαϊκά συστήματα.
Σε εποχή γεωπολιτικής σταθερότητας, αυτό είναι κυρίως οικονομικό ζήτημα.
Σε εποχή εμπορικών πολέμων, κυρώσεων, κυβερνοεπιθέσεων και πολιτικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ–Ευρώπης, γίνεται ζήτημα οικονομικής ασφάλειας.
Η Ευρώπη ουσιαστικά λέει:
«Δεν μπορεί ένα νόμισμα που εκδίδουμε εμείς να εξαρτάται πλήρως από ξένες υποδομές για να μετακινηθεί ψηφιακά».
Αυτός είναι ίσως ο ισχυρότερος πολιτικός λόγος για τον οποίο το σχέδιο επιταχύνεται.
Η μεγάλη μάχη της ιδιωτικότητας
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέλει να ενσωματωθούν στο σύστημα οι αρχές «privacy by design» και «privacy by default». Η κοινοβουλευτική θέση αναφέρεται ακόμη και σε τεχνολογίες όπως τα zero-knowledge proofs, μέσω των οποίων μια συναλλαγή μπορεί θεωρητικά να επαληθεύεται χωρίς να αποκαλύπτονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απολύτως αναγκαία.
Η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι δεν θα μπορεί να γνωρίζει την ταυτότητα του χρήστη ή τι αγοράζει από τα δεδομένα πληρωμών που θα λαμβάνει.
Ωστόσο, εδώ πρέπει να είμαστε απόλυτα σαφείς.
Άλλο «η ΕΚΤ δεν βλέπει το όνομά σου» και άλλο «η συναλλαγή είναι ανώνυμη».
Στις online συναλλαγές θα εξακολουθούν να υπάρχουν τράπεζες και πάροχοι πληρωμών, υποχρεώσεις ταυτοποίησης, κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος και μηχανισμοί καταπολέμησης απάτης.
Το πραγματικά «cash-like» στοιχείο του σχεδίου είναι κυρίως η offline λειτουργία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προβλέπει ότι οι offline συναλλαγές θα πραγματοποιούνται μέσω τοπικά αποθηκευμένου ψηφιακού χρήματος, με πολύ υψηλό επίπεδο ιδιωτικότητας. Μάλιστα, η κοινοβουλευτική θέση προβλέπει ότι εάν χαθεί η συσκευή στην οποία είναι αποθηκευμένα offline ψηφιακά ευρώ, μπορεί να χαθούν και τα χρήματα, όπως ακριβώς συμβαίνει όταν κάποιος χάσει ένα φυσικό πορτοφόλι με μετρητά.
Αυτό είναι ίσως το σημείο όπου το ψηφιακό ευρώ μπορεί πραγματικά να γίνει κάτι διαφορετικό από μια απλή τραπεζική εφαρμογή.
Και τα μετρητά; Εδώ η νομοθεσία γίνεται πιο αυστηρή
Παρά την έντονη καχυποψία πολλών πολιτών, το πακέτο του ψηφιακού ευρώ συνοδεύεται από ξεχωριστό νομοθετικό σκέλος που επιχειρεί να ενισχύσει —και όχι να καταργήσει— τα μετρητά.
Η θέση του Συμβουλίου προβλέπει:
- διασφάλιση της αποδοχής μετρητών,
- υποχρέωση των κρατών να παρακολουθούν την πρόσβαση σε μετρητά,
- διορθωτικά μέτρα όταν η πρόσβαση μειώνεται,
- σχέδια ανθεκτικότητας για περιπτώσεις κατάρρευσης των ηλεκτρονικών πληρωμών,
- και ουσιαστικό περιορισμό της δυνατότητας επιχειρήσεων να αναγράφουν απλώς «δεν δεχόμαστε μετρητά», με ορισμένες συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
Το Ευρωκοινοβούλιο κινείται στην ίδια γενική κατεύθυνση, προβλέποντας ότι τα κράτη θα πρέπει να εξασφαλίζουν πραγματική πρόσβαση στα μετρητά, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, πολίτες χαμηλού εισοδήματος και ανθρώπους χωρίς πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα.
Άρα, στο σημερινό στάδιο, ο ισχυρισμός ότι «το ψηφιακό ευρώ έρχεται για να καταργήσει άμεσα τα μετρητά» δεν τεκμηριώνεται.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι διαφορετικός.
Τα μετρητά μπορεί να προστατεύονται νομικά αλλά να υποχωρούν πρακτικά, εάν:
κλείνουν ΑΤΜ,
μειώνονται τα τραπεζικά καταστήματα,
αυξάνεται το κόστος διαχείρισής τους,
και η καθημερινή οικονομία μεταφέρεται ολοένα περισσότερο σε ψηφιακές πλατφόρμες.
Γι’ αυτό η κρίσιμη λέξη δεν είναι «νομιμότητα».
Είναι προσβασιμότητα.
Τι θα αλλάξει για τις ελληνικές επιχειρήσεις
Εφόσον η τελική νομοθεσία παραμείνει κοντά στη σημερινή θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι περισσότερες επιχειρήσεις που ήδη δέχονται ψηφιακές πληρωμές θα πρέπει να δέχονται και ψηφιακό ευρώ. Προβλέπονται εξαιρέσεις για ορισμένους αυτοαπασχολούμενους και πολύ μικρές επιχειρήσεις που δεν δέχονται άλλα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής.
Για μια ελληνική επιχείρηση αυτό μπορεί να σημαίνει:
νέα τεχνική ενσωμάτωση στο POS,
αναβάθμιση λογισμικού,
σύνδεση με τραπεζικό ή ευρωπαϊκό wallet,
νέα δυνατότητα online και offline πληρωμών,
πιθανώς χαμηλότερη εξάρτηση από διεθνή card schemes.
Οι βασικές υπηρεσίες για τον καταναλωτή προβλέπεται να είναι δωρεάν, ενώ οι χρεώσεις προς εμπόρους και μεταξύ παρόχων θα υπόκεινται σε ανώτατα όρια. Η θέση του Συμβουλίου προβλέπει μεταβατική περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών κατά την οποία οι σχετικές χρεώσεις θα συνδέονται με το επίπεδο χρεώσεων συγκρίσιμων μέσων πληρωμής.
Το χρονοδιάγραμμα από εδώ και πέρα
Το πιθανότερο σενάριο, με βάση τον σημερινό σχεδιασμό, είναι το εξής:
Ιούλιος – τέλος 2026: Διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωκοινοβουλίου, Συμβουλίου και Επιτροπής.
Έως τέλος 2026: Στόχος για οριστικοποίηση της νομοθεσίας.
Μετά την ψήφιση της νομοθεσίας: Η ΕΚΤ θα εξετάσει την τελική απόφαση για το αν θα εκδώσει το ψηφιακό ευρώ. Η απόφαση έκδοσης δεν έχει ακόμη ληφθεί.
Δεύτερο εξάμηνο 2027: Έναρξη 12μηνου πιλοτικού προγράμματος.
2029: Η ΕΚΤ θέλει να είναι τεχνικά έτοιμη για πιθανή πρώτη πραγματική έκδοση, εφόσον η νομοθετική διαδικασία ολοκληρωθεί εντός του 2026.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το 2029 είναι εγγυημένη ημερομηνία κυκλοφορίας.
Η ΕΚΤ έχει ξεκαθαρίσει ότι καθυστέρηση στη νομοθεσία θα μπορούσε να μετακινήσει το χρονοδιάγραμμα.
Συμπέρασμα: Το ψηφιακό ευρώ δεν είναι πλέον ένα θεωρητικό σχέδιο
Η σημερινή επιλογή 36 τραπεζών και παρόχων πληρωμών για το πιλοτικό πρόγραμμα αλλάζει ουσιαστικά τη συζήτηση.
Η Ευρώπη δεν συζητά πλέον απλώς αν θα ήταν «ωραίο» να υπάρχει ψηφιακό ευρώ.
Χτίζει την υποδομή.
Επιλέγει τις τράπεζες.
Προετοιμάζει το πιλοτικό πρόγραμμα.
Σχεδιάζει τις πραγματικές συναλλαγές.
Και ταυτόχρονα ξεκινά η πολιτική μάχη για τους τελικούς κανόνες.
Το σημαντικότερο σημείο των επόμενων μηνών δεν θα είναι αν το ψηφιακό ευρώ θα είναι μπλε, αν θα έχει δική του εφαρμογή ή πώς θα εμφανίζεται στο κινητό.
Θα είναι τέσσερα πολύ πιο σοβαρά ερωτήματα:
Πόσα χρήματα θα μπορούμε να έχουμε σε ψηφιακό ευρώ;
Ποιος θα μπορεί να αλλάζει αυτό το όριο στο μέλλον;
Ποιος θα μπορεί να βλέπει τις συναλλαγές μας;
Και θα παραμείνει το φυσικό χρήμα πραγματικά διαθέσιμο ή απλώς νομικά προστατευμένο;
Εκεί θα κριθεί τελικά αν το ψηφιακό ευρώ θα γίνει ένα νέο, χρήσιμο δημόσιο μέσο πληρωμών που θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία ή μια υποδομή που θα προκαλέσει μόνιμη καχυποψία σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
Η πιο σημαντική νέα εξέλιξη για την Ελλάδα είναι ήδη εδώ: δύο ελληνικές τράπεζες μπαίνουν από την πρώτη γραμμή στη δοκιμή του νέου ευρωπαϊκού χρήματος. Και από το 2027, το ψηφιακό ευρώ θα αρχίσει —έστω πιλοτικά και χωρίς ακόμη καθεστώς νόμιμου χρήματος— να χρησιμοποιείται σε πραγματικές συναλλαγές.
