Η προειδοποίηση της Τεχεράνης για τα υποθαλάσσια καλώδια του Ορμούζ μεταφέρει τον γεωπολιτικό κίνδυνο από την ενέργεια στις υποδομές δεδομένων. Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της Amazon και η νέα διακοπή του Google Cloud αποκαλύπτουν τις ευπάθειες του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τι διακυβεύεται για την Ευρώπη και τις τέσσερις ελληνικές συστημικές τράπεζες.
Μια νέα διάσταση, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για τη διεθνή χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αποκτά η αντιπαράθεση του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τεχεράνη δεν περιορίζεται πλέον στις απειλές εναντίον της ναυσιπλοΐας, των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και των ενεργειακών διαδρόμων του Περσικού Κόλπου. Στο επίκεντρο των προειδοποιήσεων των Φρουρών της Επανάστασης εισέρχονται οι υποθαλάσσιες τηλεπικοινωνιακές αρτηρίες, τα κέντρα δεδομένων και οι ψηφιακές υποδομές από τις οποίες εξαρτάται ένα αυξανόμενο μέρος της λειτουργίας των τραπεζών, των επιχειρήσεων και των διεθνών αγορών.
Η απειλή αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή στρέφεται εναντίον ενός συστήματος που βρίσκεται σχεδόν ολοκληρωτικά εκτός της δημόσιας ορατότητας. Εκατομμύρια τραπεζικές συναλλαγές, επικοινωνίες μεταξύ χρηματοπιστωτικών οργανισμών, εντολές επενδυτών, υπηρεσίες cloud και εφαρμογές ηλεκτρονικού εμπορίου προϋποθέτουν την αδιάλειπτη λειτουργία ενός εκτεταμένου πλέγματος τηλεπικοινωνιακών δικτύων. Η φυσική καταστροφή ακόμη και περιορισμένου αριθμού κρίσιμων συνδέσεων μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να επιβάλει αναδρομολογήσεις, να προκαλέσει καθυστερήσεις και να δημιουργήσει αλυσιδωτές λειτουργικές δυσχέρειες.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για την εξαγγελία μιας βέβαιης παγκόσμιας ψηφιακής κατάρρευσης. Τα τεχνικά δεδομένα δείχνουν ότι το πραγματικό μέγεθος της απειλής είναι πιο σύνθετο από τους ισχυρισμούς της ιρανικής πλευράς. Και αυτή ακριβώς η διάκριση έχει σημασία για τις τράπεζες: ο κίνδυνος δεν βρίσκεται κατ’ ανάγκην στην εξαφάνιση του διαδικτύου, αλλά στην ταυτόχρονη απώλεια κρίσιμων υπηρεσιών επικοινωνίας, επεξεργασίας δεδομένων και πρόσβασης σε συστήματα πληρωμών.
Η αποκάλυψη της Telegraph και η προειδοποίηση των Φρουρών της Επανάστασης
Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής Telegraph στις 20 Οκτωβρίου, ο εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης, υποστράτηγος Χοσεΐν Μοχεμπί, αναφέρθηκε σε επτά μεγάλα υποθαλάσσια καλώδια που, όπως υποστήριξε, διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι το Ιράν μπορεί να παρουσιάσει νέους στόχους και νέα οπλικά συστήματα εάν η στρατιωτική αντιπαράθεση εισέλθει σε επόμενη φάση.
Η ίδια εφημερίδα επικαλείται Ιρανό αξιωματούχο, ο οποίος ανέφερε ότι η επιλογή καταστροφής τέτοιων υποδομών έχει συζητηθεί επανειλημμένα στην Τεχεράνη, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει δοθεί σχετική εντολή. Κατά την εκδοχή του, η ιρανική ηγεσία γνωρίζει ότι μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να πλήξει και κράτη που δεν εμπλέκονται άμεσα στον πόλεμο, προκαλώντας ευρύτερη διεθνή αντίδραση. Η καταστροφή των καλωδίων παραμένει, πάντως, μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται σε περίπτωση νέας αμερικανικής κλιμάκωσης.
Η προειδοποίηση δεν αποτελεί μεμονωμένη δήλωση. Νωρίτερα τον Οκτώβριο, ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, είχε επίσης αναφερθεί στη δυνατότητα στοχοποίησης υποθαλάσσιων τηλεπικοινωνιακών δικτύων, κέντρων δεδομένων και εγκαταστάσεων τεχνητής νοημοσύνης που συνδέονται με αμερικανικά συμφέροντα.
Η λογική αυτής της προσέγγισης είναι σαφής. Στη σύγχρονη οικονομία, οι υποδομές μεταφοράς και επεξεργασίας δεδομένων έχουν αποκτήσει στρατηγική σημασία συγκρίσιμη, σε ορισμένες δραστηριότητες, με εκείνη των λιμανιών, των αγωγών και των ηλεκτρικών δικτύων. Η διακοπή τους μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα πολλούς οικονομικούς κλάδους, χωρίς να απαιτείται άμεση επίθεση εναντίον κάθε επιχείρησης ή τράπεζας ξεχωριστά.
Τα επτά καλώδια και η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην απειλή και στην πραγματικότητα
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο της ιρανικής προειδοποίησης είναι ταυτόχρονα και εκείνο που χρειάζεται τη μεγαλύτερη προσοχή. Ο εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης παρουσίασε τα καλώδια του Ορμούζ ως υποδομές από τις οποίες εξαρτάται ουσιαστικά η παγκόσμια διαδικτυακή και εμπορική επικοινωνία. Η τεχνική αποτύπωση της διεθνούς τηλεπικοινωνιακής αγοράς δεν υποστηρίζει αυτή την εκτίμηση.
Η International Cable Protection Committee (ICPC), επικαλούμενη στοιχεία της εξειδικευμένης εταιρείας TeleGeography, έχει διευκρινίσει ότι από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται λιγότερο από το 1% της συνολικής διεθνούς τηλεπικοινωνιακής χωρητικότητας παγκοσμίως. Επιπλέον, η ICPC καταγράφει πέντε ενεργά υποθαλάσσια τμήματα καλωδιακών συστημάτων που διασχίζουν το συγκεκριμένο πέρασμα, σε αντίθεση με την αναφορά της ιρανικής πλευράς σε επτά καλώδια.
Η διαφορά είναι καθοριστική. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν σημαντικό διάδρομο περιφερειακής συνδεσιμότητας, όχι όμως μοναδικό ή κυρίαρχο σημείο διέλευσης των δεδομένων του πλανήτη. Τα δίκτυα διαθέτουν εναλλακτικές υποθαλάσσιες και χερσαίες διαδρομές, ενώ οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να μεταφέρουν μέρος της κίνησης σε άλλες συνδέσεις. Η δυνατότητα αυτή δεν είναι απεριόριστη: εξαρτάται από τη διαθέσιμη χωρητικότητα, την αρχιτεκτονική των δικτύων και την έκταση των βλαβών.
Συνολικά, τα υποθαλάσσια καλώδια παραμένουν η ραχοκοκαλιά των διεθνών επικοινωνιών. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών, μεταφέρουν πάνω από το 99% των διεθνών ροών δεδομένων. Το ποσοστό αφορά το παγκόσμιο υποθαλάσσιο δίκτυο και δεν πρέπει να συγχέεται με τη συμμετοχή του Ορμούζ σε αυτό.
Το συμπέρασμα είναι ότι μια επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό πλήγμα στις επικοινωνίες του Κόλπου, ιδίως σε περίπτωση συντονισμένης καταστροφής πολλών συνδέσεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα διακοπεί το σύνολο της παγκόσμιας τραπεζικής επικοινωνίας.
Η εικόνα αλλάζει εάν οι πιέσεις επεκταθούν και σε άλλους διαδρόμους, ιδιαίτερα στην Ερυθρά Θάλασσα και στο πέρασμα Μπαμπ ελ Μαντέμπ, που συνδέονται με ευρύτερες ροές επικοινωνιών μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Σε ένα τέτοιο πολυεστιακό σενάριο, το ζήτημα δεν θα ήταν πλέον η αντοχή μιας μεμονωμένης γεωγραφικής διαδρομής, αλλά η δυνατότητα του διεθνούς δικτύου να απορροφήσει πολλαπλές ταυτόχρονες διακοπές.
Από τις επιθέσεις στην Amazon στην πραγματική διακοπή τραπεζικών υπηρεσιών
Η απειλή κατά των ψηφιακών υποδομών δεν περιορίζεται σε θεωρητικές εκτιμήσεις. Στις αρχές Μαρτίου 2026, η Amazon Web Services επιβεβαίωσε ότι εγκαταστάσεις της στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Μπαχρέιν είχαν υποστεί ζημιές εξαιτίας επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά τη διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης.
Σύμφωνα με το Reuters, δύο εγκαταστάσεις της AWS στα ΗΑΕ επλήγησαν απευθείας, ενώ επίθεση κοντά σε εγκατάσταση στο Μπαχρέιν προκάλεσε επίσης υλικές επιπτώσεις. Οι ζημιές επηρέασαν την ηλεκτροδότηση και τη λειτουργία ψηφιακών υπηρεσιών, ενώ η εταιρεία προειδοποίησε ότι η αποκατάσταση θα απαιτούσε χρόνο λόγω της φυσικής καταστροφής υποδομών.
Το περιστατικό επηρέασε και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που χρησιμοποιούσαν υπηρεσίες AWS, σύμφωνα με πηγή του Reuters. Η Abu Dhabi Commercial Bank ανακοίνωσε τότε προβλήματα στις ψηφιακές πλατφόρμες της, αποδίδοντάς τα σε ευρύτερη περιφερειακή τεχνολογική διαταραχή, χωρίς να συνδέσει ρητά τις δικές της δυσλειτουργίες με τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις της Amazon.
Η σημασία του γεγονότος είναι ευρύτερη από την προσωρινή απώλεια πρόσβασης σε συγκεκριμένες εφαρμογές. Επιβεβαιώνει ότι υποδομές cloud υψηλής τεχνολογίας, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες για τη σύγχρονη τραπεζική λειτουργία, μπορούν να μετατραπούν σε φυσικούς στόχους στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι στις 20 Οκτωβρίου, την ίδια ημέρα κατά την οποία δημοσιοποιήθηκε η νέα ιρανική απειλή, μια μεγάλης κλίμακας διακοπή υπηρεσιών του Google Cloud στο Λονδίνο προκάλεσε δυσλειτουργίες σε βρετανικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
Μεταξύ των ιδρυμάτων που ανέφεραν προβλήματα περιλαμβάνονταν η Revolut, η Lloyds, η Halifax και η HSBC. Η διακοπή επηρέασε υπηρεσίες ηλεκτρονικής τραπεζικής και, στην περίπτωση της Revolut, λειτουργίες όπως οι πληρωμές με κάρτα, οι μεταφορές χρημάτων και οι αναλήψεις από ΑΤΜ. Η εταιρεία διαβεβαίωσε ότι τα χρήματα και τα δεδομένα των πελατών της παρέμεναν ασφαλή.
Η Google απέδωσε τη διακοπή σε πρόβλημα τροφοδοσίας ηλεκτρικής ενέργειας στην περιφέρειά της στο Λονδίνο και ανακοίνωσε στη συνέχεια την αποκατάσταση της διαθεσιμότητας των υπηρεσιών της.
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη σύνδεση του συγκεκριμένου περιστατικού με το Ιράν ή με κακόβουλη στρατιωτική ενέργεια. Η αξία του ως παραδείγματος βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο: ακόμη και ένα μη εχθρικό τεχνικό συμβάν μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα υπηρεσίες πολλών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων όταν αυτές εξαρτώνται από κοινές υποδομές.
Πώς μια διακοπή επικοινωνιών μπορεί να μετατραπεί σε τραπεζική κρίση
Για να αξιολογηθεί σωστά ο κίνδυνος απαιτείται μια βασική διάκριση: η διακοπή ενός τηλεπικοινωνιακού δικτύου δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με διακοπή του ίδιου του μηχανισμού μεταφοράς και διακανονισμού χρημάτων. Το SWIFT, για παράδειγμα, λειτουργεί ως ασφαλές δίκτυο ανταλλαγής χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων και όχι ως σύστημα που μεταφέρει το ίδιο τα χρηματικά διαθέσιμα μεταξύ τραπεζών.
Ωστόσο, η εκτέλεση μιας διεθνούς συναλλαγής αποτελεί αλυσίδα διαδοχικών λειτουργιών. Περιλαμβάνει την εντολή του πελάτη, την ταυτοποίηση, τη μετάδοση πληροφοριών, τους ελέγχους συμμόρφωσης, την επικοινωνία των εμπλεκόμενων ιδρυμάτων, τη διαδικασία διακανονισμού και την ενημέρωση των λογαριασμών. Μια σοβαρή βλάβη στη συνδεσιμότητα μπορεί να διακόψει ορισμένα στάδια αυτής της αλυσίδας, ακόμη και όταν τα κεντρικά συστήματα εκκαθάρισης εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά.
Στις λιανικές τραπεζικές υπηρεσίες, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να εμφανιστούν ως αδυναμία πρόσβασης στο mobile banking, καθυστερήσεις μεταφορών, προβλήματα εξουσιοδότησης συναλλαγών με κάρτες ή προσωρινή μη διαθεσιμότητα ορισμένων ΑΤΜ. Στη χρηματοδότηση διεθνούς εμπορίου, θα μπορούσαν να επηρεαστούν διαδικασίες επαλήθευσης, αποστολής εγγράφων και διεκπεραίωσης πληρωμών.
Για τις επενδυτικές τράπεζες, η εικόνα είναι διαφορετική αλλά δυνητικά εξίσου σύνθετη. Η προσωρινή απώλεια πρόσβασης σε υπηρεσίες δεδομένων, πλατφόρμες συναλλαγών ή συνδέσεις με διεθνείς αντισυμβαλλομένους μπορεί να αυξήσει τους λειτουργικούς κινδύνους, να καθυστερήσει εντολές και να επιβάλει περιορισμούς στις συναλλαγές.
Το καθοριστικό στοιχείο είναι ότι μια λειτουργική διακοπή δεν συνεπάγεται απώλεια των τραπεζικών καταθέσεων. Μπορεί όμως να περιορίσει προσωρινά τη δυνατότητα πρόσβασης και χρήσης τους, γεγονός που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας.
Εάν μάλιστα η τεχνική διαταραχή συνδυαστεί με διακοπές ηλεκτροδότησης, επιθέσεις σε κέντρα δεδομένων και προβλήματα τηλεπικοινωνιών, οι εφεδρικοί μηχανισμοί μπορεί να δεχθούν ταυτόχρονη πίεση. Το πραγματικά δυσμενές σενάριο δεν είναι η απώλεια ενός καλωδίου, αλλά η αποτυχία πολλών διαδοχικών επιπέδων εφεδρείας.
Από τον Περσικό Κόλπο στις ευρωπαϊκές τράπεζες
Οι πρώτες και σημαντικότερες λειτουργικές επιπτώσεις μιας μεγάλης διακοπής στα Στενά του Ορμούζ θα ήταν πιθανότερο να εκδηλωθούν στις οικονομίες του Περσικού Κόλπου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Μπαχρέιν φιλοξενούν σημαντικές χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες, κέντρα διαχείρισης κεφαλαίων, διεθνείς εμπορικές εταιρείες και υποδομές ψηφιακών υπηρεσιών.
Το Ντουμπάι και το Άμπου Ντάμπι έχουν επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και διεθνών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Η ασφάλεια της ψηφιακής συνδεσιμότητας αποτελεί συνεπώς ουσιώδη παράμετρο του επιχειρηματικού μοντέλου αυτών των οικονομιών.
Για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, ο κίνδυνος μεταδίδεται κυρίως μέσω των διασυνοριακών συναλλαγών, των επιχειρηματικών πελατών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, των εξωτερικών τεχνολογικών παρόχων και της πιθανής διατάραξης διεθνών οικονομικών ροών.
Υπάρχει όμως και δεύτερος, μακροοικονομικός μηχανισμός. Μια νέα κλιμάκωση στο Ορμούζ θα μπορούσε να συνδυάσει ψηφιακές δυσλειτουργίες με περαιτέρω προβλήματα στη μεταφορά ενέργειας και στο διεθνές εμπόριο. Η άνοδος του κόστους μεταφορών και των ενεργειακών τιμών θα μπορούσε να επιδεινώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, να επηρεάσει τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής και να περιορίσει την οικονομική δραστηριότητα. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο λειτουργικός κίνδυνος θα συνυπήρχε με πιστωτικό κίνδυνο, καθώς επιχειρήσεις με αυξημένα ενεργειακά και χρηματοδοτικά κόστη θα αντιμετώπιζαν μεγαλύτερες πιέσεις στις ταμειακές τους ροές.
Το συγκεκριμένο σενάριο δεν συνιστά πρόβλεψη. Δείχνει, όμως, γιατί η απειλή κατά των τηλεπικοινωνιακών υποδομών δεν είναι απλώς τεχνολογικό θέμα. Μπορεί να εξελιχθεί σε πρόσθετο παράγοντα οικονομικής αστάθειας, εφόσον συνδυαστεί με μια ευρύτερη γεωπολιτική κρίση.
Ελληνικές τράπεζες: Ισχυροί ισολογισμοί, αλλά διαφορετικό πεδίο κινδύνου
Για τις ελληνικές συστημικές τράπεζες, το ερώτημα δεν είναι αν τα καλώδια του Ορμούζ αποτελούν βασική διαδρομή της εγχώριας τραπεζικής τους λειτουργίας. Δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια στοιχεία για να τεκμηριωθεί κάτι τέτοιο. Το πραγματικό ζήτημα είναι κατά πόσον οι ψηφιακές υπηρεσίες τους και εκείνες των βασικών συνεργατών τους θα μπορούσαν να συνεχίσουν απρόσκοπτα σε συνθήκες σοβαρής διεθνούς τηλεπικοινωνιακής ή τεχνολογικής διαταραχής.
Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες διαχειρίζονταν στο τέλος Ιουνίου 2026 συνολικές καταθέσεις περίπου 275 δισ. ευρώ σε επίπεδο ομίλων, με βάση τις δημοσιευμένες παρουσιάσεις αποτελεσμάτων. Το μέγεθος περιλαμβάνει και καταθέσεις δραστηριοτήτων εκτός Ελλάδος, συνεπώς δεν αντιστοιχεί αποκλειστικά στις εγχώριες καταθέσεις του ελληνικού τραπεζικού συστήματος.
Η εικόνα των τεσσάρων συστημικών τραπεζών
| Τράπεζα | Καταθέσεις ομίλου | Δείκτης LCR |
|---|---|---|
| Eurobank | €86,4 δισ. | 174,1% |
| Πειραιώς | €68,4 δισ. | 207% |
| Εθνική Τράπεζα | €61,7 δισ. | 227% |
| Alpha Bank | €58,5 δισ. | 197% |
| Σύνολο καταθέσεων | περίπου €275 δισ. | — |
Οι ιδιαίτερα υψηλοί δείκτες ρευστότητας δείχνουν τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα των τραπεζών υπό τις συγκεκριμένες εποπτικές παραμέτρους. Δεν απαντούν, ωστόσο, στο ερώτημα πόσο γρήγορα μπορούν να επαναφέρουν μια ψηφιακή υπηρεσία εάν διακοπεί η σύνδεση με κρίσιμο πάροχο τεχνολογίας. Πρόκειται για δύο διαφορετικά είδη κινδύνου, που απαιτούν διαφορετικούς μηχανισμούς προστασίας.
Η Eurobank, με σημαντική παρουσία στην Κύπρο και τη Βουλγαρία, αποτελεί ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση από πλευράς γεωγραφικής διαφοροποίησης. Η λειτουργία ενός ομίλου σε πολλαπλές χώρες συνεπάγεται αυξημένες απαιτήσεις συντονισμού των υποδομών επικοινωνίας, των διασυνοριακών υπηρεσιών και των σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας. Αυτό δεν τεκμηριώνει ειδική εξάρτηση της Eurobank από το Ορμούζ, αναδεικνύει όμως τη σημασία της ανθεκτικότητας των διεθνών δικτύων για έναν πολυεθνικό τραπεζικό όμιλο.
Η Εθνική Τράπεζα βρίσκεται στη διαδικασία αξιοποίησης ενός ιδιαίτερα εκτεταμένου τεχνολογικού μετασχηματισμού, έχοντας αναπτύξει νέο κεντρικό τραπεζικό σύστημα και ενσωματώνοντας τεχνολογίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης. Η διοίκησή της παρουσιάζει αυτή τη μετάβαση ως σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης της τεχνολογικής της υποδομής. Η αξία τέτοιων επενδύσεων για την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη δοκιμασμένη λειτουργία των εφεδρικών συστημάτων, τη διασπορά των κρίσιμων εξαρτήσεων και την ικανότητα ανάκαμψης σε ακραία περιστατικά.
Η Alpha Bank, με τη διεύρυνση των διεθνών συνεργασιών της και τη στρατηγική σχέση με τη UniCredit, αναπτύσσει περαιτέρω υπηρεσίες συναλλακτικής τραπεζικής, διεθνούς εμπορίου και κεφαλαιαγορών. Η επέκταση αυτών των δραστηριοτήτων καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την αδιάλειπτη λειτουργία των συνδέσεων μεταξύ τραπεζικών οργανισμών και εξειδικευμένων παρόχων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Η Τράπεζα Πειραιώς, από την πλευρά της, επεκτείνει τις ψηφιακές υπηρεσίες της, τις εφαρμογές ηλεκτρονικής τραπεζικής και τις δυνατότητες χρήσης τεχνητής νοημοσύνης στην εξυπηρέτηση πελατών. Για ένα τραπεζικό μοντέλο στο οποίο οι ψηφιακές συναλλαγές αποτελούν ολοένα σημαντικότερο μέρος της καθημερινής δραστηριότητας, η λειτουργική συνέχεια των καναλιών εξυπηρέτησης αποτελεί κρίσιμο επιχειρησιακό ζητούμενο.
Καμία από τις παραπάνω επιχειρηματικές ή τεχνολογικές επιλογές δεν αποδεικνύει ιδιαίτερη τρωτότητα έναντι της συγκεκριμένης ιρανικής απειλής. Ούτε είναι δυνατόν να καταρτιστεί αξιόπιστη κατάταξη των τεσσάρων τραπεζών ως προς την αντοχή τους σε τέτοιο σενάριο με βάση μόνο τα δημοσιευμένα οικονομικά στοιχεία.
Αυτό που μπορεί να επισημανθεί είναι η ανάγκη να εξετάζεται η ανθεκτικότητα όχι αποκλειστικά στο επίπεδο της ίδιας της τράπεζας, αλλά σε ολόκληρη την αλυσίδα συνεργατών, υποδομών και συστημάτων από τα οποία εξαρτάται η παροχή των υπηρεσιών της.
Το μεγάλο ερώτημα της ΕΚΤ: Μπορεί μια ισχυρή τράπεζα να λειτουργεί χωρίς τις ψηφιακές υποδομές της;
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη τοποθετήσει την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα μεταξύ των βασικών ζητημάτων της τραπεζικής εποπτείας. Σε ομιλία του στις 3 Ιουνίου 2026, ο Φρανκ Έλντερσον, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ και αντιπρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου της, επισήμανε ότι μια τράπεζα μπορεί να διαθέτει ισχυρή κεφαλαιακή και ρευστή θέση και, παρά ταύτα, να αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες λειτουργίας εξαιτίας τεχνολογικής διαταραχής.
Η διαπίστωση αυτή αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο αξιολόγησης των τραπεζικών κινδύνων. Η παραδοσιακή εποπτεία επικεντρωνόταν κυρίως στην επάρκεια κεφαλαίων, στην ποιότητα των δανειακών χαρτοφυλακίων, στη δυνατότητα απορρόφησης ζημιών και στη ρευστότητα. Σήμερα, δίπλα σε αυτά τα μεγέθη βρίσκεται η ικανότητα ενός πιστωτικού ιδρύματος να συνεχίζει να εξυπηρετεί τους πελάτες του υπό συνθήκες σοβαρής τεχνολογικής αστοχίας.
Η ΕΚΤ πραγματοποίησε το 2024 ειδική άσκηση ανθεκτικότητας έναντι κυβερνοπεριστατικών σε 109 τράπεζες, από τις οποίες 28 υποβλήθηκαν σε λεπτομερέστερη αξιολόγηση. Οι ασκήσεις ανέδειξαν την ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης σε ορισμένα ιδρύματα, ιδίως στην ανάκαμψη υπηρεσιών, στην αποκατάσταση δεδομένων και στον συντονισμό με τρίτους παρόχους.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η εποπτική συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στις κλασικές κυβερνοεπιθέσεις. Η ανθεκτικότητα περιλαμβάνει επίσης φυσική καταστροφή εγκαταστάσεων, διακοπή ηλεκτρικής ενέργειας, απώλεια τηλεπικοινωνιών και προβλήματα σε μεγάλους εξωτερικούς τεχνολογικούς παρόχους.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο συναντώνται η τραπεζική εποπτεία και η νέα γεωπολιτική απειλή της Μέσης Ανατολής.
DORA: Η Ευρώπη έχει θεσπίσει άμυνα, όχι όμως εγγύηση απέναντι σε κάθε διακοπή
Από τις 17 Ιανουαρίου 2025 εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο κανονισμός Digital Operational Resilience Act, γνωστός ως DORA. Το πλαίσιο εισάγει εναρμονισμένες απαιτήσεις για τη διαχείριση τεχνολογικών κινδύνων, την αναφορά σοβαρών περιστατικών, τις δοκιμές ανθεκτικότητας και την εποπτεία κρίσιμων εξωτερικών παρόχων ψηφιακών υπηρεσιών.
Η σημασία του έγινε ακόμη πιο εμφανής τον Νοέμβριο 2025, όταν οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές δημοσίευσαν τον πρώτο κατάλογο 19 κρίσιμων εξωτερικών τεχνολογικών παρόχων για τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεγάλες διεθνείς εταιρείες, όπως η Amazon Web Services, η Google Cloud και η Microsoft, αλλά και οργανισμοί που παρέχουν άλλες κρίσιμες υπηρεσίες πληροφοριών και τεχνολογίας.
Η κεντρική επιδίωξη του DORA είναι να μην αντιμετωπίζεται η τεχνολογική ασφάλεια ως αποκλειστικά εσωτερικό ζήτημα κάθε τράπεζας. Μια διακοπή υπηρεσιών σε μεγάλο πάροχο μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα πολλούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, δημιουργώντας συγκέντρωση κινδύνου εκτός των τραπεζικών ισολογισμών.
Η ύπαρξη κανονιστικού πλαισίου δεν εξαλείφει αυτόν τον κίνδυνο. Επιβάλλει όμως διαδικασίες αναγνώρισης κρίσιμων εξαρτήσεων, σχέδια αποκατάστασης και αυστηρότερο έλεγχο της δυνατότητας συνέχισης βασικών υπηρεσιών.
Για την ελληνική αγορά, η εφαρμογή του DORA αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσο οι τράπεζες μεταφέρουν περισσότερες δραστηριότητες σε ψηφιακά κανάλια, αξιοποιούν εξωτερικές τεχνολογικές υποδομές και αναπτύσσουν υπηρεσίες που πρέπει να λειτουργούν διασυνοριακά, σε πραγματικό χρόνο.
Τρία σενάρια για τις τράπεζες και τις αγορές
Η αξιολόγηση της ιρανικής απειλής μπορεί να διακριθεί σε τρία επίπεδα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι δυνατόν να αποδοθούν αξιόπιστες πιθανότητες πραγματοποίησής τους με τα διαθέσιμα στοιχεία.
Το πρώτο σενάριο αφορά περιορισμένη περιφερειακή διακοπή. Μία ή περισσότερες συνδέσεις υποθαλάσσιων καλωδίων υφίστανται βλάβη, με τις τηλεπικοινωνιακές εταιρείες να μεταφέρουν την κίνηση σε εναλλακτικές διαδρομές. Οι πιθανές συνέπειες περιορίζονται κυρίως σε αυξημένες καθυστερήσεις, πρόσθετο λειτουργικό κόστος και προσωρινή υποβάθμιση υπηρεσιών σε τμήματα της περιοχής.
Το δεύτερο σενάριο αφορά συνδυασμένη επίθεση σε τηλεπικοινωνίες και εγκαταστάσεις cloud. Εδώ ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά, επειδή οι επιχειρήσεις και οι τράπεζες δεν χρειάζονται μόνο συνδεσιμότητα, αλλά και πρόσβαση σε συστήματα υπολογιστικής ισχύος, εφαρμογές, βάσεις δεδομένων και υπηρεσίες ταυτοποίησης. Εάν αποτύχουν ταυτόχρονα περισσότερα από ένα επίπεδα υποδομών, η μεταφορά της λειτουργίας σε εφεδρικά συστήματα γίνεται δυσκολότερη.
Το τρίτο και σοβαρότερο σενάριο αφορά μια πολυεστιακή γεωπολιτική και ψηφιακή κρίση. Επιθέσεις σε περισσότερους τηλεπικοινωνιακούς διαδρόμους, ενεργειακές εγκαταστάσεις και κέντρα δεδομένων συνδυάζονται με συνεχιζόμενη αναστάτωση στις διεθνείς μεταφορές και στις αγορές ενέργειας. Σε αυτή την περίπτωση, οι τράπεζες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα λειτουργικές διαταραχές, αυξημένες ανάγκες ρευστότητας από πελάτες και οικονομικές πιέσεις στις επιχειρήσεις που χρηματοδοτούν.
Το τελευταίο ενδεχόμενο έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τις εποπτικές αρχές, επειδή μετατρέπει ένα αρχικά τεχνολογικό πρόβλημα σε πιθανό παράγοντα χρηματοπιστωτικής μετάδοσης.
Οι κρίσιμες ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσουν οι τράπεζες
Υπό το πρίσμα των τελευταίων γεγονότων, αποκτά ιδιαίτερη αξία η διαφάνεια γύρω από την επιχειρησιακή ετοιμότητα των τραπεζών. Δεν απαιτείται δημοσιοποίηση ευαίσθητων τεχνικών λεπτομερειών που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ασφάλειά τους. Υπάρχουν, όμως, ερωτήματα στα οποία μπορούν να δοθούν ουσιαστικές απαντήσεις.
Το πρώτο αφορά τη γεωγραφική διαφοροποίηση των υποδομών και των εξωτερικών παρόχων. Μια τράπεζα μπορεί να συνεργάζεται με περισσότερες εταιρείες τεχνολογίας, αλλά αυτές να εξαρτώνται τελικά από κοινές τηλεπικοινωνιακές ή ενεργειακές υποδομές. Το δεύτερο αφορά τη δυνατότητα μεταφοράς κρίσιμων λειτουργιών σε εφεδρικά περιβάλλοντα και τον πραγματικό χρόνο αποκατάστασης ύστερα από σοβαρή αστοχία.
Το τρίτο σχετίζεται με τη διαχείριση πληρωμών και συναλλαγών όταν τα συνήθη ψηφιακά κανάλια υπολειτουργούν. Το τέταρτο είναι η ικανότητα διατήρησης της πρόσβασης των πελατών σε βασικές υπηρεσίες, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο η ασφάλεια των συναλλαγών και η ακεραιότητα των δεδομένων.
Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο οι τράπεζες αξιολογούν την ανθεκτικότητα των παρόχων τους σε φυσικούς κινδύνους και όχι μόνο σε κυβερνοεπιθέσεις. Η καταστροφή ενός κέντρου δεδομένων από στρατιωτική επίθεση και η απώλεια πρόσβασης λόγω αστοχίας τηλεπικοινωνιών αποτελούν διαφορετικά περιστατικά, αλλά μπορούν να οδηγήσουν σε παρόμοιο επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Το νέο σύνορο της χρηματοπιστωτικής ασφάλειας
Η πραγματική σημασία της ιρανικής προειδοποίησης δεν βρίσκεται στην υπερβολική εικόνα ενός διακόπτη που μπορεί να σβήσει το παγκόσμιο διαδίκτυο. Βρίσκεται στην ανάδειξη μιας νέας μορφής στρατηγικής ευπάθειας: της εξάρτησης της χρηματοπιστωτικής λειτουργίας από φυσικές υποδομές οι οποίες είναι διεθνείς, συγκεντρωμένες σε ορισμένα γεωγραφικά περάσματα και ενδεχομένως εκτεθειμένες σε πολεμικές επιχειρήσεις.
Το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα έχει αναπτύξει σημαντικούς μηχανισμούς προστασίας, εφεδρείας και επιχειρησιακής συνέχειας. Η ανθεκτικότητά του δεν πρέπει να υποτιμάται. Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της AWS και η πρόσφατη διακοπή του Google Cloud δείχνουν ότι η εξάρτηση από τη φυσική και ψηφιακή υποδομή μπορεί να αποκτήσει άμεσες συνέπειες για την πρόσβαση των πελατών σε βασικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.
Για τις ελληνικές τράπεζες, που έχουν επενδύσει σημαντικά στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στη διεύρυνση των ηλεκτρονικών τους υπηρεσιών, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η ταχύτητα των συναλλαγών ή η αποδοτικότητα των νέων εφαρμογών. Είναι η διατήρηση της λειτουργίας τους όταν ένα μέρος της τεχνολογικής αλυσίδας αποτύχει.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία των τραπεζών μπορεί να μην ξεκινήσει από τα προβληματικά δάνεια, τις καταθέσεις ή τις αγορές ομολόγων, αλλά από τη διακοπή μιας υποδομής δεδομένων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Και σε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα όπου η εμπιστοσύνη στηρίζεται πλέον και στην αδιάλειπτη ψηφιακή πρόσβαση, η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα εξελίσσεται σε εξίσου σημαντική διάσταση της τραπεζικής ασφάλειας με την κεφαλαιακή επάρκεια και τη ρευστότητα.
